31 Αυγ 2009

Η νηστεία και το νταούλι

Τζαμί στην παλιά πόλη της Άγκυρας


Άρχισε πριν από λίγες μέρες η νηστεία του ραμαζανιού (κινητή γιορτή, μη σας κάνει εντύπωση που κάθε χρόνο είναι σε εντελώς διαφορετική εποχή). Η νηστεία στο Ισλάμ είναι διαφορετική απ’ό,τι στον Χριστιανισμό: οι πιστοί απλώς απαγορεύεται να τρώνε οτιδήποτε όσο ο ήλιος είναι στον ουρανό. Πρέπει δηλαδή να τρώνε μετά τη Δύση του ηλίου και πριν την Ανατολή. Αυτό φυσικά σημαίνει ότι αν η νηστεία πέσει χειμώνα, παλεύεται: ο ήλιος δύει νωρίς, κι είναι περισσότερες οι ώρες που επιτρέπεται το φαγητό. Αν πέσει καλοκαίρι, δύσκολα τα πράγματα...


Τέλος πάντων, το έθιμο (τουλάχιστον στην Τουρκία) λέει ότι η πιστοί τρώνε δύο γεύματα τις μέρες της νηστείας: ένα αμέσως μετά τη Δύση του ήλιου κι ένα λίγο πριν ανατείλει ο ήλιος. Πρέπει δηλαδή να σηκωθούν γύρω στις 4 με 5 το πρωί για να φάνε κάτι, ώστε να μπορέσουν να κρατηθούν ως τη Δύση του ήλιου. Τον παλιό καιρό, που δεν υπήρχαν ξυπνητήρια κι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν καν ρολόγια, κάπως έπρεπε να ξυπνάνε οι πιστοί. Έτσι λοιπόν κάθε χωριό ή γειτονιά επέλεγε για το ραμαζάνι ένα «νταβουλτζή». Ο νταβουλτζής ήταν επιφορτισμένος να περνάει την προκαθορισμένη ώρα απ’όλα τα σοκάκια χτυπώντας ένα νταούλι για να ξυπνήσει τους πιστούς.


Παρόλο που τη σήμερον ημέρα όλοι, ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά της Τουρκίας, έχουν ρολόγια, ξυπνητήρια, τηλέφωνα κι άλλα τέτοια σατανικά γκάτζετ, το έθιμο συνεχίζεται. Ο μουχτάρης του χωριού ή της γειτονιάς (σημ. ο μουχτάρης είναι αιρετός αξιωματούχος που έχει μερικά διοικητικά καθήκοντα, όπως για παράδειγμα να πιστοποιεί τον τόπο κατοικίας κάποιου όταν αυτό του ζητείται από δημόσιες υπηρεσίες – θυμίζει κάπως τον γραμματικό που είχαν – έχουν; – τα χωριά) ορίζει έναν νταβουλτζή. Αυτό γίνεται γιατί στο τέλος της νηστείας ο νταβουλτζής περνάει απ’όλα τα σπίτια του χωριού ή της γειτονιάς και ζητάει χρήματα από τους πιστούς για την υπηρεσία που πρόσφερε. Για να μην εμφανίζεται λοιπόν όποιος νά’ναι (και για να μη βγαίνουν κάμια δεκαριά νταούλια), ο νταβουλτζής έχει ένα πιστοποιητικό από τον μουχτάρη. Όπως μπορεί να φανταστεί κανείς, το καθήκον του νταβουλτζή είναι αρκετά ενοχλητικό για όσους δεν τηρούν τη νηστεία. Ουκ ολίγες φορές τον σιχτίρισα από μέσα μου – αν κι απέξω μου, το ομολογώ, του έδινα και το κατιτίς μου όταν μου χτυπούσε την πόρτα: ντρεπόμουνα να του πω «δεν είμαι μουσουλμάνα, δεν νηστεύω, μου έσπασες τα νεύρα ένα μήνα και θες και λεφτά;».


Άποψη της Άγκυρας από το κάστρο (διακρίνεται και το μαυσωλείο του Ατατούρκ)


Διάβασα λοιπόν το εξής ωραίο σε μια εφημερίδα, πριν από μερικές μέρες: ο δήμος μιας περιοχής της Άγκυρας (του Τσάνκαγια, της περιοχής όπου βρίσκεται και το προεδρικό μέγαρο) απαγόρευσε τα νταούλια, με το σκεπτικό ότι όσοι νηστεύουν και θέλουν να ξυπνήσουν ξυπνάνε από μόνοι τους, ενώ οι υπόλοιποι απλώς ενοχλούνται. Το διασκεδαστικό ήταν τα σχόλια των αναγνωστών στην είδηση. Το κοινό της εφημερίδας όπου τη διάβασα (της Ραντικάλ) είναι κατά κύριο λόγο μορφωμένο, μάλλον δημοκρατικό, ενίοτε και αριστερό, πάντως όχι ιδιαίτερα θρήσκο. Έτσι, αν και μερικοί λένε «ωραίο το έθιμό μας με τα νταούλια», οι περισσότεροι που σχολιάζουν λένε «άντε, πότε θα ακολουθήσουν το παράδειγμα του Τσάνκαγια κι άλλοι δήμοι» ή ακόμα και «ας σταματήσουν επιτέλους κι οι μουεζίνηδες που καλούν τον κόσμο στην προσευχή».


Η αλήθεια είναι ότι η σχέση των Τούρκων με τη θρησκεία είναι αρκετά περίπλοκη. Δεν θα μπω στο θέμα της θέσης της θρησκείας στην Τουρκία, γιατί είναι πολύ δύσκολο και θέλει σοβαρή ανάλυση. Πάντως στην Τουρκία μπορείς να δεις τα πάντα: υπάρχουν γυναίκες καλυμμένες από την κορφή ως τα νύχια με μαύρη κελεμπία, όπως υπάρχουν και άνθρωποι που, ακολουθώντας πιστά την κεμαλιστική παράδοση, απεχθάνονται τη θρησκεία. Ανάμεσα σ’αυτά τα δύο άκρα υπάρχουν βέβαια και πάρα πολλοί που η σχέση τους με το Ισλάμ μοιάζει με τη σχέση πολλών Ελλήνων με τη θρησκεία: πιστεύουν περίπου από συνήθεια, μερικοί νηστεύουν (ίσως όχι κάθε χρόνο), τελικά ασχολούνται με τη θρησκεία περισσότερο γιατί τη θεωρούν μέρος της παράδοσής τους κι όχι από βαθιά πίστη.


Όσο για τις δημόσιες εκφράσεις της θρησκείας, κι αυτό είναι μεγάλη ιστορία, όπως και η σχέση του τουρκικού κράτους με τη θρησκεία. Σε ορισμένα ζητήματα το κράτος είναι αυστηρά κοσμικό: για παράδειγμα ο θρησκευτικός γάμος δεν έχει ισχύ ∙ όποιος το επιθυμεί μπορεί να κάνει και θρησκευτικό γαμό, αλλά για να είναι έγκυρος ο γάμος πρέπει να γίνει και πολιτικός. Από την άλλη, όπως και στην Ελλάδα, οι κυριότερες θρησκευτικές γιορτές είναι αργίες και οι πολιτικοί αρχηγοί δεν παραλείπουν να ευχηθούν στους πιστούς. Ακόμα, η περίοδος της νηστείας επηρεάζει κάπως τους ρυθμούς, ακόμα και στις δημόσιες υπηρεσίες: ενώ κανονικά κλείνουν στις 5 μ.μ., στην περίοδο της νηστείας (αν είναι χειμώνας, δεν ξέρω για το καλοκαίρι που ο ήλιος δύει αργότερα) κλείνουν μία ώρα νωρίτερα ώστε να προλάβουν οι πιστοί να είναι στα σπίτια τους για το γεύμα αμέσως μετά τη Δύση του ήλιου.


Επειδή πάντως μερικοί Τούρκοι θέλουν να εκπληρώνουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα όπου κι αν βρίσκονται, έχω αυτή τη φωτογραφία ενός εξαιρετικού mescit (το μουσουλμανικό αντίστοιχό του παρεκκλησιού), που βρίσκεται σ’ένα βενζινάδικο κάπου στον δρόμο από την Αμάσεια προς την Άγκυρα:




14 σχόλια:

cynical είπε...

καλησπερα κ2,

έχω επισκεφτει την Τουρκια πολλες φορες, μεχρι την Καππαδοκια στα ανατολικα, την Αγκυρα, τα δυτικα παραλια και την Ανταλεια στο νότο. Μου αρεσει αυτο το μπερδεμμα δυσης και ανατολης που εχει και ο ιδιορυθμος χαρακτηρας της κοινωνιας. Δεν ξερω πως ειναι να ζεις εκει, αλλα θα ηθελα να ευρισκα μια ευκαιρια να το κανω για καποιο μεγαλο διαστημα. θα μ' ενδιεφερε να εγραφες κι αλλες ιστοριες καθημερινοτητας απο κει.

dytistonniptiron είπε...

Τον Ιούνιο, είχα την εντύπωση ότι οι μαντήλες στο δρόμο άρχισαν να μειώνονται (ενώ τις έβλεπα να αυξάνονται τα τελευταία πέντε-δέκα χρόνια που πηγαινοέρχομαι Κων/πολη). Αναρωτιέμαι αν συμφωνείς, ή είναι ιδέα μου. Από τους Τούρκους φίλους μου, άλλοι συμφώνησαν, άλλοι διαφώνησαν...

k2 είπε...

@ cynical
Η επιθυμία σας διαταγή, αγαπητή cynical! Όλο λέω να γράψω για την Τουρκία, κι όλο το αφήνω. Νομίζω ότι μπορείς να βρεις μια ευκαιρία να πας για ένα διάστημα στην Τουρκία. Η συμβουλή μου πάντως είναι να μην πας για πάνω από έξι μήνες, άντε ένα χρόνο, αρχικά τουλάχιστον...

@ Δύτη,
τι να σου πω... είμαι κακή στο μέτρημα κι αυτή την ερώτηση ποτέ δεν καταφέρνω να την απαντήσω... Φαντάζομαι ξέρεις κι εσύ ότι παίζει πάντα ρόλο πού ακριβώς βρίσκεσαι, σε τι περιβάλλον κλπ. Το μόνο που έχω παρατηρήσει είναι ότι από τότε που βγήκε ο Ερντογάν (ήδη 7 χρόνια!) όσες φοράνε μαντήλα φαίνονται πιο απενοχοποιημένες (κι όσοι είναι εναντίον της μαντήλας διαολίζονται ακόμα περισσότερο μόλις τις μαντήλα).

kangerlussuaq είπε...

Το mescit χρώματος καναρινί πρέπει να αποτελεί landmark, όπως και εκείνος ο τσίγκινος μιναρές ψηλά στην İstiklâl Caddesi, δίπλα στο αμαξοστάσιο του Nostaljik Tramvay, θυμάσαι;

Το τέλος του Ραμαζανιού θα με βρει κάπου κοντά στην εξωτική Σμύρνη, ευτυχώς χωρίς νταβουλτζήδες. Κατά τα άλλα, αποφεύγω τα ταξίδια στην Πόλη τις ημέρες του Kurban Bayramı. Είναι το πρώτο πράγμα που κοιτάω, προτού κλείσω το εισιτήριο... Σου είχε τύχει ποτέ τέτοια περίπτωση;

k2 είπε...

@ kangerlussuaq
καλά παιδί μου, τά'χασες; αφού το ξέρεις ότι έχω τύχει απ'όλα τα μπαϊράμια στην Κων/πολη...
πάντως το μεστζίτ δεν είναι καναρινί σε παρακαλώ, λαχανί φωσφοριζέ είναι!

Τουρνέ στα νησιά είπε...

Το βενζινάδικο μπορεί να σου ξεφύγει.
Το mescit όμως δεν το χάνεις με τίποτα , βγάζει μάτι! (το βγάζει και το κακοποιεί βάναυσα για την ακρίβεια!)

Τουρνέ στα νησιά είπε...

χαχαχαχα τώρα είδα ότι έχει και στρουμφάκι στην πόρτα!!

k2 είπε...

@ Τουρνέ,
μα το στρουμφάκι είναι το κλου της υπόθεσης! Το λαχανί άντε κάπως το δικαιολογείς (π.χ. είχε ξεμείνει στο τοπικό χρωματοπωλείο κι ήταν σε προσφορά), αλλά το στρουμφάκι;; Για την Ιστορία πάντως να σημειώσω ότι ο βενζινάς μπορεί να μην είχε γούστο, αλλά ήταν ευγενέστατος και συμπαθέστατος!

dytistonniptiron είπε...

Τώρα το είδα το στρουμφάκι. İnanmıyom!

k2 είπε...

Δύτη,
λες τελικά το λαχανί μεστζίτ να ανήκει σε καινούρια αίρεση του Ισλάμ, που κηρύττει ότι τα στρουμφ είναι προφήτες; :)

dytistonniptiron είπε...

Αργεί πολύ ακόμα, Μπαμπαστρούμφ; (...η δευτέρα παρουσία)

k2 είπε...

χαχαχα
Πολύ καλό Δύτη!

mondouble είπε...

παντως αυτος ο Αυγουστος επεισοδιακος μεν αλλα και ..γεματος αναρτησεις !

περιττο να επαναλαβω οτι με κατι τετοια ποστ εχει πια γιγαντωθει το ενδιαφερον μου για τη γειτονα χωρα...ευτυχως ειστε αρκετοι οι επιφανεις μπλογκερς "τουρκολογοι" που το καλλιεργειτε

k2 είπε...

@ mondouble,
είναι που το καλοκαίρι υπάρχει περισσότερος χρόνος για γράψιμο. ελπίζω να έχω σύντομα χρόνο να γράψω και τίποτα άλλο σχετικό με Τουρκία.