28 Σεπ 2009

Το φαγητό στην Τουρκία (μέρος 4ο): τσάι - καφές (και τσιγάρο)




Τι χρειάζεται για να κλείσει ένα καλό γεύμα; Τσιγάρο! Και για ορισμένους καφές. Ή στην Τουρκία, μετά το μεσημεριανό, τσάι.


Τσάι, απαραιτήτως!


Τσάι σε ποτηράκι.


Στην Τουρκία το τσάι καταναλώνεται πολύ περισσότερο από τον καφέ. Για την ακρίβεια, στην Τουρκία το τσάι είναι εμμονή. Καταρχάς, η έκφραση «πάμε για καφέ;» στην Τουρκία είναι «πάμε για τσάι;» - ασχέτως αν και στις δύο περιπτώσεις καταλήξεις να πίνεις πορτοκαλάδα. Για να μην αναφερθώ στις άπειρες αναφορές του τσαγιού στην τουρκική λογοτεχνία. Πρόχειρα μου έρχεται στον νου το βιβλίο της Σεβγκί Σοϋσάλ (σπουδαία συγγραφέας, έγραψε στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 και πέθανε νεότατη το 1976) με τα απομνημονεύματά της από τη φυλακή στη δικτατορία του ’71: μέσα σ’όλα αυτά που περνούσαν οι κρατούμενες, πρώτο τους μέλημα ήταν να μπορέσουν να απολαύσουν ένα φλιτζάνι (ή μάλλον ποτήρι – σε ποτήρια σερβίρεται συνήθως το τσάι στην Τουρκία) τσάι!

Έτσι λοιπόν σ’όλα τα τουρκικά σπίτια υπάρχει ένα σαμοβάρι. Η Τουρκία είναι και παραγωγός τσαγιού (όχι ιδιαίτερα καλής ποιότητας) και γενικά οι Τούρκοι δεν προτιμάνε το τσάι σε φακελάκια. Παρασκευάζουν λοιπόν το τσάι σε σαμοβάρι: η κάτω, μεγάλη «κανάτα» του σαμοβαριού γεμίζει με νερό και η πάνω, μικρή «κανάτα» με κάμποσες κουταλιές τσαγιού και λίγο νερό. Όλο το σύστημα μένει στη φωτιά για αρκετή ώρα και μετά ο καθένας βάζει στο φλυτζάνι του λίγο από το πηχτό τσάι της πάνω κανάτας αραιωμένο με μπόλικο νερό από την κάτω. Οι αναλογίες αλλάζουν ανάλογα με τα γούστα του καθενός, δηλαδή αν θέλει το τσάι του πιο βαρύ ή πιο ελαφρύ (πιο «σκούρο» ή πιο «ανοιχτό» λένε οι Τούρκοι). Κατά τη δική μου γνώμη (που πίνω πολύ τσάι αλλά πιο «ευρωπαϊκού» στύλ), αυτό το τσάι δεν είναι καθόλου καλής ποιότητας – κι είναι πολύ πικρό (και το λέω εγώ που γενικά δεν βάζω ζάχαρη...). Όταν μάλιστα κατάφερα πια να πίνω τσάι ακόμα και στο κυλικείο του πανεπιστημίου (το χειρότερο δυνατό δηλαδή), ήμουν περήφανη ότι είχα πια ενσωματωθεί στην τουρκική κοινωνία! Βέβαια, κυκλοφορεί και τσάι σε φακελάκια. Επίσης, κυκλοφορούν (ακόμα και στα καφέ), διάφορα αφεψήματα: φασκόμηλο, λουΐζα...


Και καφές...

Όσο για τον καφέ, όλοι ξέρουμε τον γνωστό τουρκικό (ή ελλ

ηνικό ή κυπριακό, δεν θα τα χαλάσουμε!) καφέ, που εξακολουθεί να καταναλώνεται αρκετά και να προσφέρεται σε όλα τα καφέ. Τώρα πια βέβαια εξίσου πολύ κυκλοφορούν και άλλα είδη καφέ: στιγμιαίος, φίλτρου, έσπρεσο... Α, και βέβαια υπάρχουν και στην Τουρκία οι γνωστές μεγάλες αλυσίδες καφέ. Αυτό που δεν υπάρχει – όπως δεν υπάρχει απ’όσο ξέρω και σε καμία χώρα εκτός από την Ελλάδα – είναι ο φραπές. Για την ακρίβεια, τα τελευταία χρόνια (λόγω τουρισμού από την Ελλάδα;) 1-2 καφέ στην Κων/πολη έχουν αρχίσει να φτιάχνουν φραπέ, αλλά όχι με μεγάλη επιτυχία (λένε οι πηγές μου, γιατί εγώ έτσι κι αλλιώς δεν πίνω καφέ, και ιδίως φραπέ).


Τσιγάρο (σέρτικο, εκ του τουρκικού σερτ=σκληρό)...


Τσιγάρα 2001, σε καλλιτεχνική φωτογραφία της "Διεύθυνσης λαθρεμπορίου και οργανωμένου εγκλήματος".


Έχετε ακούσει την έκφραση «καπνίζει σαν Τούρκος»; Ε, ισχύει. Βέβαια και στην Τουρκία απαγορεύτηκε το κάπνισμα στους κλειστούς χώρους, αλλά πάντως το κάπνισμα είναι πολύ διαδεδομένο. Και παρόλο που στα δημόσια κτήρια είχε απαγορευτεί εδώ και χρόνια, στο πανεπιστήμιο π.χ. δεν σεβόμασταν και πολύ την απαγόρευση.

Η Τουρκία παράγει καπνό και γι’αυτό παράγει και τσιγάρα. Πολλές από τις γνωστές πολυεθνικές (π.χ. Philip Morris) έχουν εργοστάσια στην Τουρκία. Γενικά τα τσιγάρα τους είναι πιο φτηνά στην Τουρκία, αλλά και χειρότερης ποιότητας: για παράδειγμα τα Camel που κάπνιζα κάποτε είχαν μέσα κενά! Έπρεπε να τα κοπανάς κάνα 5λεπτο (όπου βέβαια η στάθμη του καπνού έπεφτε ένα εκατοστό), αλλιώς έπεφτε συνέχεια η καύτρα... Το ίδιο ισχύει και για τα ντόπια τσιγάρα: υπάρχουν πολλές μάρκες (όλες του κρατικού –πρώην;- μονοπωλίου), αλλά καμιά ιδιαίτερα καλή. Θα πρότεινα πάντως στους καπνιστές να τα δοκιμάσουν, έτσι για το φολκλόρ! Μία από τις μάρκες καλτ είναι τα «2001» («ικί μπιν μπιρ» να τα ζητήσετε) και τα αγαπημένα μου (λίγο καλύτερα από τα άλλα) είναι τα Μπεστ (ναι, από το αγγλικό best – και είναι the best!). Α, κι είναι αρκετα αστείο αν θες να ζητήσεις εκείνα τα πιο μακριά τσιγάρα, τα γνωστά «κατοστάρια», που όμως στην Τουρκία λέγονται απλώς «μακριά», και μάλιστα λαμβάνοντας υπόψη ότι οι περισσότερες μάρκες στην Τουρκία κυκλοφορούν και σε σκληρό και σε μαλακό πακέτο. Πρέπει π.χ. να πεις: «ένα μάλμπορο, μακρύ, σκληρό». Έτσι τα ζήτησα μια φορά και στην Ελλάδα – με κοίταξε λίγο περίεργα ο περιπτεράς... Τα στριφτά τσιγάρα τώρα έχουν αρχίσει να γίνονται της μόδας, αλλά πριν από λίγα χρόνια ήταν σχεδόν άγνωστα στην Τουρκία. Σ’έβλεπαν να στρίβεις και νόμιζαν ότι έστριβες κάτι άλλο... Κι αν ζητούσες σε μαγαζί με ψιλικά-τσιγάρα χαρτάκια, σου έδιναν εκείνα τα μεγάλα, που χρησιμεύουν όντως για άλλου είδους τσιγάρα...

Α, κι άλλη μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που μου ήρθε στο μυαλό. Στα βιβλία της Σεβγκί Σοϋσάλ που αναφέρω και πιο πάνω, καθότι ήταν αριστερή και την εποχή που έγραφε έπαιζε πολύ ο αντιϊμπεριαλισμός στην Τουρκία (όπως και στην Ελλάδα), έχω παρατηρήσει μια εύγλωττη λεπτομέρεια: οι «καλοί» (συνήθως εργατικής καταγωγής, και πάντα αριστεροί και πατριώτες) καπνίζουν πάντα τουρκικά τσιγάρα. Οι «κακοί» (δεξιοί επιχειρηματίες που συνεργαζόνται με ξένους ή υψηλόβαθμοι γραφειοκράτες) καπνίζουν ξένα τσιγάρα, π.χ. Κεντ.


Αυτά λοιπόν για το φαγητό και την κουλτούρα του στην Τουρκία! Το καλύτερο βέβαια είναι τα δοκιμάσει κανείς όλα αυτά sur place. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια, λόγω ελληνοτουρκικής φιλίας και γενικότερης οριεντάλ μόδας, έχουν ανοίξει στην Ελλάδα (στην Αθήνα τουλάχιστον) τουρκικά εστιατόρια και ζαχαροπλαστεία. Επίσης, είναι αρκετά τα φαγητά στην Ελλάδα και την Τουρκία που μοιάζουν αρκετά – μη με ρωτήσετε ποιός τα βρήκε πρώτος, δεν ξέρω! Α, κι ένα βιβλίο που μου χρησίμευσε για... έμπνευση για όλα αυτά: το εξαιρετικό βιβλίο του Μουράτ Μπελγκέ (σπουδαίος Τούρκος διανοούμενος), με τίτλο Η κουλτούρα του φαγητού στη διάρκεια της Ιστορίας (Tarih Boyunca Yemek Kültürü).


10 σχόλια:

Τουρνέ στα νησιά είπε...

Πριν μερικά χρόνια είχαμε κανονίσει με τον κουμπάρο μου (τον YO!REEKA ντε) ένα roadtrip στην Τουρκία που τελικά ματαιώθηκε.
Τώρα που διάβασα τα τελευταία σου ποστ μου κακοφαίνεται ακόμα περισσότερο που το έχασα το ταξίδι αυτό.

Υ.γ Κυρία μου ευχαριστώ πολύ και για την συνταγή ;-)

krotkaya είπε...

Κουπέπι, αυτό είναι το καλύτερο ποστ όλης της σειράς!

[Πινω πολύ καφέ και καπνίζω πολύ!]

dytistonniptiron είπε...

Εγώ από τα "2001" προτιμώ τα "2000".
Νομίζω ότι και σήμερα οι παλιοί Τούρκοι αριστεροί, αυτοί με τα μουστάκια βούρτσα, επιμένουν να καπνίζουν "Σαμσούν".

k2 είπε...

@ Τουρνέ,
που να δεις και τα επόμενα: έπεται σειρά με roadtrip στον εξωτικό Πόντο! ε δεν το έχασες κιόλας το ταξίδι, κανόνισε να πας κάποια στιγμή!
για τη συνταγή άσε τις ευχαριστίες και στείλε κάνα ταπεράκι: απ'ό,τι κατάλαβα κι η Κρότκαγια στην Αθήνα θα είναι για τις εκλογές, Σάββατο το ετοιμάζεις, Κυριακή με το πρώτο ΚΤΕΛ μας το στέλνεις :)

@ Κρότκαγια,
σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια! κρίμα που μου έχει τελειώσει το στοκ 2001, θα σου έστελνα κάνα πακέτο δείγμα!

@ Δύτη,
έχεις δίκιο, τα Σάμσουν πουλάνε ακόμα πολύ σ'αυτή την κατηγορία πληθυσμού. τα 2000 δεν τα έχω δοκιμάσει, τα μπεστ πάντως τα συνιστώ (αν και δεν τα έχουν όλα τα ψιλικατζίδικα).

Кроткая είπε...

Ακούς Ρεμάλι ή κάνεις την πάπια;

ΕΥΓΕ ΚΟΥΠΕΠΙ, δίνεις τις σωστές οδηγίες!

Τουρνέ στα νησιά είπε...

κυρίες μου έλεος!
Άσε που όπως γίνανε τα πράγματα μπορεί και εγώ Κυριακή βράδυ να είμαι στην πρωτεύουσα.

k2 είπε...

@ Τουρνέ,
εδώ θα έπρεπε να πω "ωραία, θα μας το μαγειρέψεις επιτόπου", αλλά δεν θα το πω, γιατί βλέπω ότι τα παίρνεις μετρητοίς :) μην αγχώνεσαι λοιπόν με τη μαγειρική, καλό ταξίδι και καλή ψήφο!

krotkaya είπε...

όχι, να το πεις Κουπέπι, γιατί να μην το πεις?

"Ρεμάλι, ωραία, θα μας το μαγειρέψεις επιτόπου"!

Τουρνέ στα νησιά είπε...

μακάρι να σας μαγείρευα κυρίες μου αλλά θα γυρίσω μέσω Θεσσαλονίκης τελικά.

Το μαγείρεψα τώρα που ήμουν στην Ηγουμενίτσα (και έχω κουζίνα της προκοπής και μάνα να βοηθήσει) και θα αναρτηθεί σύντομα σχετικό ποστάκι!

Υ.γ καλή ψήφο , αν δεν έχεις ψηφίσει ήδη.

k2 είπε...

@ Τουρνέ,
εύγε νέε μου! αυτό το "μακάρι" έσωσε την ιπποσύνη και με παρηγορεί που δεν έφαγα το χουνκιάρ μπεγεντί! :)