4 Ιαν 2010

Ο ξεβράκωτος συντηρητισμός της τηλεόρασης


Από την έλευση της ιδιωτικής τηλεόρασης, πριν από δύο δεκαετίες, ως σήμερα, η τηλεόραση όχι απλώς έχει μπει στη ζωή μας, την έχει κυριολεκτικά κυριεύσει. Υποψιάζομαι ότι όσοι είναι, χοντρικά, από 25 ετών και κάτω, δεν θυμούνται καν μια εποχή που η τηλεόραση δεν ήταν στο επίκεντρο του ιδιωτικού και δημόσιου βίου μας. Μια εποχή που η τηλεόραση άρχιζε να εκπέμπει από το μεσημέρι/απόγευμα και μετά και που σε καμία περίπτωση δεν καθόριζε τις συζητήσεις μας. Τώρα πια είναι σαν να ζούμε όλοι σ’ένα παράλληλο, εικονικό σύμπαν. Ακόμα κι όσοι από εμάς αποδοκιμάζουμε την τηλεόραση, δεν μπορούμε να αποφύγουμε ν’αναφερθούμε σ’αυτή: για να πούμε για παράδειγμα πόσο ενοχλητικός είναι ο λαϊκισμός του Λαζόπουλου ή πόσο άθλια είναι τα ρεαλιτοπαιχνίδια. Τα συμπτώματα είναι βέβαια χειρότερα σε όσους βλέπουν συστηματικά τηλεόραση ή και ασχολούνται επαγγελματικά μ’αυτή. Ζουν πραγματικά σ’έναν άλλο κόσμο, γιατί η τηλεόραση έχει γίνει πια αυτοαναφορική: η μία εκπομπή ασχολείται με το τι έκανε ο παρουσιαστής της άλλης, κι οι αναφορές σε πρόσωπα και πράγματα της τηλεόρασης είναι τόσο πολλές, που αν δεν έχεις κάνει εντατικά μαθήματα τηλεορασοπληξίας δεν καταλαβαίνεις τι σου γίνεται.
Το ότι οι περισσότερες τηλεοπτικές εκπομπές είναι κάκιστης ποιότητας, είναι κάτι που όλοι το διαπιστώνουν. Γιατί όμως; Ή μάλλον με ποιον τρόπο είναι τόσο κακή αυτή η ποιότητα; Τι είδους λόγο βγάζει προς τα έξω, καθιστά αποδεκτό, και μάλιστα επιβάλλει, η τηλεόραση;



Από τη μία έχουμε το φανταχτερό/τρέντυ/μοντέρνο περιτύλιγμα της τηλεόρασης. Πρόκειται για τη θεματολογία και τις εκφράσεις που πρωτοεμφανίστηκαν στην Ελλάδα γύρω στις αρχές/μέσα της δεκαετίας του ’90, με τα περιοδικά λαϊφστάιλ. Η θεματολογία μπορεί να χοντρικά να περιγραφεί πολύ απλά: χρήμα, σεξ, διασκέδαση. Οι εκφράσεις, εκτός από τα κάκιστα ελληνικά που πια έχουν γίνει κανόνας (τύχαιο παράδειγμα: «ανεξαρτήτου ηλικίας»), έχουν δύο κύρια χαρακτηριστικά. Πρώτον, μια μαγκιά που κάνει τη χειρότερη αργκώ αποδεκτή στον δημόσιο λόγο: όλοι νεανίζουν χρησιμοποιώντας όποια έκφραση έχουν ξεσηκώσει από το λεξιλόγιο των εφήβων, όλοι μιλάνε με όλους στον ενικό. Δεύτερον, το σεξ. Και πάλι το σεξ. Μια συνεχής αναφορά στο σεξ, όπου όλα είναι σεξουαλικά υπονοούμενα και δεν ξέρεις πια τι να πεις χωρίς να κινδυνεύεις να εκληφθεί ως σεξουαλικό υπονοούμενο.

Κι εδώ αναρωτιέμαι: είμαστε πια μια τόσο απελευθερωμένη κοινωνία, όπου όλοι μιλάνε ελεύθερα για το σεξ, κι όπου το σεξ είναι πάντα στο κέντρο όλων των συζητήσεων; Και κυρίως: είναι αυτό απελευθέρωση; Παντού, φωτογραφίες γυμνών γυναικών, ημίγυμνες παρουσιάστρες ή γλάστρες, και, για να μη μας πουν και σεξιστές, πότε-πότε και καμιά λίστα με τους «10 πιο σέξι άντρες». Και μετά, όλοι να ασχολούνται με το πόσους εραστές είχε η τάδε ηθοποιός (λες κι αφορά κανέναν η ερωτική ζωή του ενός ή του άλλου), με τρόπο που υποκρύπτει τον χαρακτηρισμό «τσούλα». Αλλά και γενικότερα, το πρότυπο που προβάλλεται είναι αυτό της γυναίκας ωραίας/σέξι/γκόμενας, που μετά όμως (εκμεταλλευόμενη φυσικά αυτά τα χαρακτηριστικά της) πρέπει να βρει τον σωστό (δηλαδή πλούσιο) άντρα και να παντρευτεί – και να φέρει πια το φωτοστέφανο της συζύγου και μητέρας. Οι άντρες τη γλιτώνουν λίγο, αλλά όχι ότι τέτοιου είδους πρότυπα τους βοηθάνε κι αυτούς να έχουν υγιείς σχέσεις με το άλλο φύλο: κι αυτοί, ένα σύμπλεγμα το παθαίνουν, αν πρέπει να συγκρίνουν τους κοιλιακούς τους με αυτούς ηθοποιών και μοντέλων και το πορτοφόλι τους με τα έσοδα κροίσων και χολυγουντιανών αστέρων.

Από την άλλη, η τηλεόραση στηρίζει τις πατροπαράδοτες αξίες: το πιο ακραίο παράδειγμα είναι μάλλον αυτές οι εκπομπές όπου φερέλπιδες νέοι βρίσκουν σύζυγο με την παραδοσιακή μέθοδο του προξενιού: πρώτα ήταν οι αγρότες, τώρα οι μαμόθρεφτοι που θα βρει νύφη η μαμά τους. Η τηλεόραση τελικά αναπαράγει ό,τι πιο συντηρητικό έχει η ελληνική κοινωνία, σε γυαλιστερό τρέντυ περιτύλιγμα. Αν ακούσει κανείς αυτά που λέγονται, αν προσέξει πώς δομούνται οι τηλεοπτικές σειρές, έχουμε τα γνωστά μικροαστικά συμπλέγματα, ανεβασμένα στη νιοστή χάρη στην τηλεοπτική κουλτούρα. Ο άντρας ο κουβαλητής, η γυναίκα ωραία γκόμενα, σύζυγος και μητέρα, η κακιά πεθερά, οι κουνιάδες που μισούν τη νύφη γιατί δεν είχε προίκα...

Πάνω που η ελληνική κοινωνία, από τη δεκαετία του ’60 και μετά, είχε αρχίσει να ξεπερνάει αυτό τον μικροαστισμό, χάρη στην άνοδο του βιωτικού και μορφωτικού επιπέδου και τη χειραφέτηση της γυναίκας (με τη μαζική είσοδό της στην ανώτερη εκπαίδευση και την επαγγελματική ζωή), ήρθε η τηλεόραση να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Για χάρη της ευκολίας και του κλισέ πήρε όσο μικροαστισμό υπήρχε ακόμα και τον πολλαπλασίασε. Σε καμία περίπτωση λοιπόν αυτή η «χαλαρότητα» και η «άνεση» της τηλεόρασης δεν είναι απελευθέρωση ή «πρόοδος». Είναι τα πιο προβληματικά στοιχεία της παραδοσιακής κοινωνίας σε ακόμα χειρότερη μορφή.

5 σχόλια:

cynical είπε...

Καλη Χρονια!

Πολυ ωραια την περιεγραψες! Καποιες φορες παλιοτερα προσπαθουσα να παρακολουθησω τηλεοραση χωρις ηχο, μονο εικονα. Ετσι η γυμνια φαινεται πιο καθαρη. Και ειναι και πολύ κωμική! Ετσι κι αλλιως δεν υπαρχουν χαρακτηρες, δεν υπαρχει σεναριο, δεν υπαρχει ηθοποιια. Ολα ειναι μια καρικατουρα που παιρνει τον εαυτο της στα σοβαρα. Τρομαρα της!

Darthiir the Abban είπε...

Εγώ πάντως ψάχνω τη γυναίκα που ταΐζει τα παιδιά της φορώντας την "τουαλέτα" της, αφού έχει πρώτα πλύνει με έσεξ!!!
Πάντως δεν αγχώνομαι, όλη η μαγιά των ηθοποιών περιορίζεται στους κοιλιακούς, αν είχαν κάτι τοίς παραπάνω, οι γκόμενες δεν θα βγαίναν του κουτιού μετά την "πράξη"!!!

Τουρνέ στα νησιά είπε...

Είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα και αυτό βγαίνει και το εισπράττει ο κόσμος.

krotkaya είπε...

Να και τα αποτελέσματα:

http://topatsiouri.blogspot.com/2008/10/is-back.html

δες και το παλιότερο που λινκάρει στην αρχή -στο έχω ξαναδείξει;

k2 είπε...

@ Cynical,
καλή χρονιά!
αρχίζω να πιστεύω ότι αν είχα παιδιά θα πέταγα την τηλεόραση, κι ας βγαίναν κοινωνικά βλαμμένα - απ'το να βγουν κλώνοι της Λαμπίρη...

@ Darthiir,
:) δεν το είχα σκεφτεί αυτό. εγώ το άλλο έχω προσέξει: που ξυπνάνε οι τύπισσες κι είναι το αϊλάινερ τέλειο - άσε που κυκλοφορούν μες στο σπίτι με δωδεκάποντες μπότες.

@ Τουρνέ,
βρε βρε, το πρωινό του Μέγκα βλέπεις όταν δεν είσαι πρωινός στο σχολείο; :)

@ Κροτ,
ο Χριστός κι η μάνα του! αυτά που περιγράφει το πατσιούρι είναι πέρα από κάθε αρρωστημένη φαντασία!