19 Ιαν 2010

Δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Τουρκία

Πανεπιστήμιο Boğaziçi: το "μεϊντάνι" ανάμεσα στα κτήρια του "νότιου κάμπους" - αριστερά πίσω από τα δέντρα η "μεσαία καντίνα" και το παλαιότερο κλειστό γυμναστήριο της Τουρκίας.

Ή:

Τι κάνει ένα πανεπιστήμιο καλό; Ένα παράδειγμα αξιολόγησης από την Τουρκία.


Μία από τις προτάσεις που ακούγονται συχνά στην Ελλάδα, όταν το θέμα είναι η μεταρρύθμιση της παιδείας και κυρίως η αναβάθμιση του Πανεπιστημίου, είναι η αξιολόγηση. Η αξιολόγηση ακούγεται αρχικά σαν μια πολύ καλή ιδέα: γιατί να μην αξιολογείται το έργο του διδακτικού προσωπικού και του πανεπιστημίου συνολικά, ώστε να μπορεί και το ίδιο, λαμβάνοντας υπόψη του την αξιολόγηση, να βελτιωθεί; Τι ακριβώς σημαίνει αξιολόγηση όμως; Από ποιον θα γίνεται, με ποια κριτήρια και με ποιους στόχους; Ένας από τους λόγους που μεγάλο μέρος των πανεπιστημιακών αντιδρούν στην ιδέα της αξιολόγησης, είναι ότι αξιολόγηση, σε συνδυασμό με την περίφημη πια «σύνδεση με την αγορά εργασίας» (ή και «σύνδεση με την οικονομία / με τις επιχειρήσεις»), μπορεί να σημαίνει αξιολόγηση – και στη συνέχεια χρηματοδότηση – του ερευνητικού έργου βάσει κριτηρίων «αποτελεσματικότητας / αποδοτικότητας / χρησιμότητας», όπερ μεθερμηνευόμενο σημαίνει περισσότερα χρήματα για την ανάπτυξη π.χ. καινούριων λογισμικών ή κινητών τηλεφώνων και λιγότερα – έως καθόλου – χρήματα για την έρευνα στις θεωρητικές επιστήμες ή και στη γενική έρευνα εν γένει, σε πεδία των θετικών επιστημών όπου το αντίκρυσμα δεν είναι τόσο άμεσο.

Υπάρχει βέβαια και η αξιολόγηση από τους ίδιους τους εμπλεκόμενους στην ανώτατη εκπαίδευση, π.χ. από τους φοιτητές. Αυτή ακούγεται πιο «ουδέτερη» και, υπό όρους και προϋποθέσεις, μπορεί να είναι χρήσιμη και για το ίδιο το διδακτικό προσωπικό: γιατί ένας καθηγητής να μην ξέρει πού υστερεί το μάθημά του ώστε να μπορεί να βελτιωθεί; Ακόμα και σ’αυτού του είδους την αξιολόγηση όμως, τα αποτελέσματα μπορεί και να μην είναι τόσο αξιόπιστα, αν δεν προσέξουμε τα κριτήρια βάσει των οποίων γίνεται, δηλαδή τις ερωτήσεις που τίθενται στους φοιτητές, και αν στη συνέχεια οι απαντήσεις τους δεν ερμηνευτούν με τον σωστό τρόπο, στο κατάλληλο πλαίσιο.


Το παράδειγμα που έχω υπόψη μου προέρχεται από την Τουρκία και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Radikal (βλ. εδώ). Μία οργάνωση φοιτητών του Πανεπιστημίου Bilkent (ιδιωτικό πανεπιστήμιο στην Άγκυρα) ζήτησε από 1525 φοιτητές 18 δημόσιων και ιδιωτικών πανεπιστημίων της Τουρκίας να αξιολογήσουν τα πανεπιστήμιά τους. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα ιδιωτικά πανεπιστήμια (κι όχι μόνο το Bilkent και το Sabancı, που είναι μεγάλα και κατά γενική ομολογία καλά πανεπιστήμια, αλλά και το καινούριο και μάλλον μετριότατο ΤΟΒΒ) ήρθαν στις πρώτες θέσεις, κι αυτό γιατί αξιολογήθηκαν καλύτερα ως προς την «πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα» (ηλεκτρονικοί υπολογιστές, ίντερνετ) που προσφέρουν στους φοιτητές τους, ή στο ότι ανακοινώνουν γρηγορότερα τους βαθμούς και ενημερώνουν τους φοιτητές για τα αποτέλεσματα των αξιολογήσεών τους για τους καθηγητές. Ως προς την επικοινωνία των καθηγητών με τους φοιτητές και εκτός μαθήματος, πρώτο ήρθε το ιδιωτικό Bilkent και δεύτερο το δημόσιο Boğaziçi (Πανεπιστήμιο Βοσπόρου, στην Κωνσταντινούπολη). Την καλύτερη βιβλιοθήκη, πάντως, έχει – σύμφωνα με τους φοιτητές του – το δημόσιο Τεχνικό Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης (İstanbul Teknik Üniversitesi). Όσο για το αρχαιότερο πανεπιστήμιο (και από τα μεγαλύτερα) της Τουρκίας, το (δημόσιο) Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης (İstanbul Üniversitesi), ήρθε τελευταίο στην αξιολόγηση.


Οι υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου Sabancı


Πόσο συνάδουν αυτά τα αποτελέσματα με την πραγματικότητα της ανώτατης εκπαίδευσης και της έρευνας στην Τουρκία; Χωρίς να έχω πολύ συγκεκριμένα στοιχεία (τουλάχιστον όχι ποσοτικά στοιχεία), είμαι σίγουρη ότι οποιοσδήποτε Τούρκος εμπιστεύεται περισσότερο έναν μηχανικό του Πολυτεχνείου της Κωνσταντινούπολης ή της Άγκυρας απ’ό,τι έναν του νεοσύστατου ΤΟΒΒ και θα ένιωθε σίγουρα ασφάλεια μ’έναν γιατρό ή έναν δικηγόρο που έχει πάρει το πτυχίο του από το Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης. Ως προς το ερευνητικό έργο, η εμπειρία μου από συνέδρια κοινωνικών επιστημών δείχνει ότι υπάρχουν πολλές (και καλές) συμμετοχές από μεγάλα ιδιωτικά πανεπιστήμια (όπως τα προαναφερθέντα Sabancı και Bilkent ή και τα Bilgi και Koç), αλλά οι περισσότερες συμμετοχές είναι από μεγάλα δημόσια Πανεπιστήμια της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας (Boğaziçi, İstanbul Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Τεχνικό Πανεπιστήμίο Μέσης Ανατολής - ODTÜ).

Επιπλέον, είναι σίγουρο ότι η έρευνα δεν ερμήνευσε τα αποτελέσματα της αξιολόγησης στο σωστό πλαίσιο. Για παράδειγμα, όσο σημαντικό κι αν είναι οι φοιτητές να ενημερώνονται εγκαίρως για τα αποτελέσματα των εξετάσεών τους, δεν είναι πάντως ζωτικής σημασίας για τη μόρφωσή τους. Και σίγουρα σ’αυτό το ζήτημα, όπως και σ’αυτό της έλλειψης επικοινωνίας μεταξύ καθηγητών και φοιτητών παίζει ρόλο η έλλειψη επαρκούς διοικητικού προσωπικού στα δημόσια πανεπιστήμια και η υπερφόρτωση των καθηγητών με πάρα πολλούς φοιτητές. Σ’αυτό φυσικά παίζει ρόλο η υποχρηματοδότηση των δημόσιων πανεπιστημιών, η οποία φαίνεται και στην έλλειψη τεχνικών μέσων κι έχει άμεσο αντίκτυπο και στο διδακτικό προσωπικό: οι μισθοί των διδασκόντων στα δημόσια πανεπιστημία είναι τόσο χαμηλοί ώστε πολλοί αξιολόγοι καθηγητές (του Boğaziçi, για παράδειγμα) αναγκάζονται να δίνουν μαθήματα και σε ιδιωτικά πανεπιστήμια ως «μερικής απασχόλησης». Οι ίδιοι αυτοί καθηγητές, όμως, δεν φεύγουν από τα δημόσια πανεπιστήμια – κι όχι επειδή δεν μπορούν – ενώ δηλώνουν ότι το επίπεδο των φοιτητών και των σπουδών είναι καλύτερο στα δημόσια πανεπιστήμια απ’ό,τι στα ιδιωτικά.


Πανεπιστήμιο Boğaziçi: το "μεϊντάνι" και στο βάθος το κτήριο της Σχολής Επιστημών και Φιλολογίας


Άφησα για το τέλος έναν άλλο παράγοντα. Τι σημαίνει τελικά ανώτατη εκπαίδευση; Η απόκτηση «ανώτατων» τεχνικών γνώσεων; Ή μόρφωση και διαμόρφωση κριτικής σκέψης; Και πώς αυτό επιτυγχάνεται; Σ’έναν τομέα δύο μεγάλα δημόσια πανεπιστήμια (το Boğaziçi και το ODTÜ) υπερτερούν: αυτόν της «κοινωνικής ζωής», που σημαίνει φοιτητικές δραστηριότητες (όμιλοι, αθλητισμός κλπ.) εκτός των μαθημάτων. Κατα τη γνώμη μου η σημασία της κοινωνικοποίησης στο πανεπιστήμιο δεν είναι τόσο αμελητέα όσο μπορεί να ακούγεται. Καταρχάς, πανεπιστήμιο σημαίνει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια από τη ζωή ενός νέου ανθρώπου, τα οποία δεν υπάρχει κανένας λόγος να περάσουν μες στη μιζέρια (και, πιστέψτε με, το βιομηχανικό τοπίο στο οποίο είναι χτισμένο το Sabancı μόνο μιζέρια προκαλεί!). Δεύτερον, ένας επιστήμονας – γιατί επιστήμονες υποτίθεται πως μορφώνουν τα πανεπιστήμια – δεν χρειάζεται να ξέρει και τι συμβαίνει γύρω του, στην κοινωνία; Κι αυτό δεν μαθαίνεται στα εργαστήρια ούτε μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή. Μαθαίνεται στην επαφή με πραγματικούς ανθρώπους και με την κοινωνία, επαφή εξαιρετικά δύσκολη στις πανεπιστημιουπόλεις των ιδιωτικών πανεπιστημίων που βρίσκονται μακριά από τις πόλεις, ιδίως για φοιτητές υπερφορτωμένους με μαθήματα (πολλές φορές υποχρεωτικά) για να καυχώνται τα ιδιωτικά πανεπιστήμια ότι προσφέρουν «ολοκληρωμένη παιδεία» και ότι είναι ψηλά στις «αξιολογήσεις»...


Σημείωση: θα πρότεινα σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται για το θέμα της ανώτατης εκπαίδευσης να δει τις σχετικές αναρτήσεις της Cynical (βλ. εδώ), όπου και άρθρο για τα τουρκικά πανεπιστήμια (εδώ – ευχαριστώ Cynical!), με το οποίο συμφωνώ πάρα πολύ.

Α, κι ακόμα μια σημείωση: Όπως φαίνεται και στην παραπάνω φωτογραφία, στο Boğaziçi, όπως και σε πολλά τουρκικά πανεπιστήμια, υπάρχει μια σχολή που ονομάζεται Σχολή Επιστημών και Φιλολογίας (Fen – Edebiyat Fakültesi), όπου συνυπάρχουν όλες οι «βασικές» επιστήμες (π.χ. στο Boğaziçi περιλαμβάνει τα τμήματα: Μαθηματικών, Φυσικής, Χημείας, Βιολογίας, Τουρκικής Φιλολογίας, Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης, Φιλοσοφίας, Ψυχολογίας, Κοινωνιολογίας, Ιστορίας). Αυτό στην αρχή ξενίζει, αλλά από την άλλη μού φαίνεται ενδιαφέρουσα αυτή η συνύπαρξη θεωρητικών και θετικών επιστημών... (ενδεικτικά, για να γίνει κατανοητό ποιος είναι ο διαχωρισμός, οι άλλες Σχολές του Boğaziçi είναι: Παιδαγωγικών, Οικονομικών και Διοικητικών Επιστημών που περιλαμβάνει και πολιτικές επιστήμες και Μηχανικών που περιλαμβάνει έξι τμήματα).


8 σχόλια:

cynical είπε...

K2,
πολυ χορταστικο κειμενο! Πολυ ενδιαφερον.
Αυτο το τελευταιο που γραφεις για τον εξ ισου σημαντικο ρολο που παιζουν οι πανεπιστημιουπολεις και η συνυπαρξη πολλςν ειδικοτητων, στην κοινωνικη εκπαιδευση των φοιτητων, το σκεφτομουν οταν εγραφα προσφατα για τα πανεπ στη Σαουδικη αραβια και τις χωρες του κολπου.

Αψογα απο εξοπλισμο, αλλα τι θα κερδισει ενας νεος ολα αυτα τα χρονια των σπουδων; Τιποτ;. Ερημο στη φυση, ερημο και στην κοινωνικη ζωη.
Οχι δεν θα πηγαινα ποτε σε ενα τετοιο πανεπιστημιο.

krotkaya είπε...

Σχετικά με την συνύπαρξη "ετερόκλητων" σχολών στο ίδιο πανεπιστήμιο, γιατί πάτε τόσο μακριά; Το ίδιο συμβαίνει στο Καποδιστριακό (ΦΛΣ, ΦΜΣ, Ιατρική, Ηλ.Υπολογιστών, ΜΙΘΕ κλπ), αλλά και στο Αριστοτέλειο.

Όσο για τα υπόλοιπα, νομίζω πως αυτή η προσπάθεια να τεθούν σε απομόνωση οι φοιτητές σε κάμπους έχει να κάνει και με το γεγονός ότι έτσι πειθαρχούνται, μαθαίνουν να ζουν όπως θα πρέπει κατόπιν στην αγορά εργασίας: πειθαρχημένοι, πειθήνιοι και ευέλικτοι.

Εξάλλου, αυτό το σύστημα χρειάζεται ανθρωπους ειδικευμένους, χωρίς πολύπλευρες γνώσεις και χωρίς κοινωνικές δεξιότητες. Τους βολεύει.

Κατά τα άλλα, αρκετέ ςομοιότητες βλέπω με την Ελλάδα.

Θ είχε ενδιαφέρον να κάνατε κι ένα ποστάκι σχετικά με τα γαλλικά πανεπιστήμια, ειδικά μετά την μεταρρύθμιση και με αναφορές στις περσινές κίνητοποιησεις των ερευνητών.

Πάω να δω τα ποστ της Cynical.

dytistonniptiron είπε...

Κατατοπιστικό και χρήσιμο, κ2, άφεριν!
Η δική μου εμπειρία λέει ότι, όσον αφορά τα τουρκικά πανεπιστήμια, η μεγάλη ποιοτική ψαλίδα είναι όχι ανάμεσα σε δημόσια και ιδιωτικά, αλλά ανάμεσα σε κεντρικά και περιφερειακά. Εξαιρέσεις υπάρχουν πάντα, αλλά γενικά τα πανεπιστήμια των μικρών (σχετικά πάντα) πόλεων φαίνεται να είναι σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο σε σχέση με εκείνα της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας, άντε και της Σμύρνης.

Darthiir the Abban είπε...

Βαϊζ' τ' αυτί κανενός;

k2 είπε...

@ Cynical,

συμφωνώ απολύτως! Και νομίζω μπορείς να καταλάβεις και από τις φωτογραφίες γιατί έφυγα τρέχοντας από το Sabancı και πήγα στο Boğaziçi! :)
Το Πανεπιστήμιο πρέπει να είναι μέσα στην πόλη, όχι μόνο για τους φοιτητές, αλλά και για την ίδια την κοινωνία: για την κοινωνία υποτίθεται ότι παράγει γνώση η ανώτατη εκπαίδευση...

@ Κροτ,

Δεν μιλάμε για τη συνύπαρξη διαφορετικών Σχολών στο ίδιο Πανεπιστήμιο, αλλά για συνύπαρξη διαφορετικών Τμημάτων στην ίδια Σχολή. Ο διαχωρισμός που προκύπτει είναι, χοντρικά, βασικές επιστήμες - εφαρμοσμένες επιστήμες, κάτι που μου φαίνεται ενδιαφέρον, γιατί ξεπερνά τον διαχωρισμό θετικές επιστήμες - θεωρητικές επιστήμες.

Για τα γαλλικά πανεπιστήμια δυστυχώς δεν ξέρω πόσα θα μπορούσαμε να πούμε, γιατί η δική μας Σχολή είναι λιγάκι sui generis κι επίσης κάνουμε διδακτορικά, οπότε είμαστε μάλλον αποκομμένες από τον κύριο όγκο των φοιτητών.

@ Δύτη,
νά'σαι καλά και σ'ευχαριστώ που με συμπληρώνεις! Όντως, η διαφορά είναι μεταξύ πανεπιστημίων Κων/πολης και Άγκυρας και πανεπιστημίων περιφέρειας. Τουλάχιστον δηλαδή στις κοινωνικές επιστήμες, γιατί εχώ την εντύπωση ότι η Σμύρνη, π.χ., έχει πολύ καλή Ιατρική. Υπάρχουν πολλά να πούμε και γι'αυτή τη σχέση κέντρου-περιφέρειας, ίσως το κάνω ξεχωριστή ανάρτηση.

@ Darthiir the Abban,
"Βαΐζει" σημαίνει υποθέτω ακούει/καταλαβαίνει; :) Είναι ντοπιολαλιά;
Ναι, δεν βλέπω να καταλαβαίνει κανείς ότι χωρίς καλό δημόσιο πανεπιστήμιο, δεν μπορούν να γίνουν ιδιωτικά με επίπεδο της προκοπής... (και, μεταξύ μας, ποιος στην Ελλάδα θα δώσει που έδωσαν στην Τουρκία ο Σαμπαντζί ή ο Κοτς για να κάνουν τα πανεπιστήμιά τους...)

Darthiir the Abban είπε...

Εχχχ... ναι, κάπως έτσι!
Εις διπλούν ;)

Τουρνέ στα νησιά είπε...

Αυτή η Σχολή Επιστημών και Φιλολογίας μου αρέσει, θα ήταν ενδιαφέρον αν υπήρχε και εδώ ένα αντίστοιχο τμήμα.

k2 είπε...

Τουρνέ, παιδί μου, μη μιλάς με τον διπλανό σου και πρόσεχε! :)
ΣΧΟΛΗ Επιστημών και Φιλολογίας, είπαμε, όχι Τμήμα. Το πτυχίο σου το παίρνεις ή από το Τμήμα Μαθηματικών, π.χ., ή από το Τμήμα Τουρκικής Φιλολογίας. Απλώς δεν βάζουν τα τμήματα θετικών επιστημών και τα τμήματα θεωρητικών επιστημών σε άλλη Σχολή, τα θεωρούν όλα μαζί "βασικές επιστήμες".
Επίσης, στην Τουρκία είναι πιο εύκολο να αλλάξεις τμήμα - κι από εκεί που πήγαινες για Μηχανολόγος να πάρεις πτυχίο Κοινωνιολογίας (χαρά οι γονείς που θέλαν Μηχανικό...) - αλλά γι'αυτό στα επόμενα.