6 Μαρ 2010

Ι. Φτώχεια και μίσος

Νομίζω ότι αυτό που μας ζητάνε τελικά, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη και στον κόσμο όλο, είναι, καλά το έθεσε ο Παπανδρέου, να «τα βγάλουμε πέρα με λιγότερα». Κι αυτό όχι για τώρα, για ένα-δυο χρόνια, μέχρι να περάσει η μπόρα, αλλά για τα καλά, για πάντα. Εκεί οδηγούν οι πολιτικές που εφαρμόζονται πια σ’όλο τον κόσμο: ιδιωποίηση της υπεραξίας (πήγα να γράψω «κέρδος», αλλά όχι, δεν είναι παρωχημένος ο Μαρξ!) από όλο και πιο λίγους μέσω των χρηματιστηριακών παιχνιδιών, όλο και λιγότερα χρήματα για τους εργαζόμενους ως αντάλλαγμα για την εργασία τους και ως παροχές του κοινωνικού κράτους (συντάξεις, υγεία) και δημόσιες υπηρεσίες (παιδεία, διαχείριση πόρων και αγαθών όπως το νερό και η ενέργεια).

Δεν πρόκειται για μια καινούρια τάση, ας μη γελιόμαστε. Ο καπιταλισμός, από τότε που άρχισε να διαμορφώνεται, αυτό επεδίωκε. Ο φιλελευθερισμός αυτό πρέσβευε, με το επιχείρημα ότι είναι απαραίτητο να συγκεντρώνεται η υπεραξία στα χέρια κάποιων, ώστε αυτή με τη σειρά τους να δημιουργούν επιχειρήσεις, άρα θέσεις εργασίας, κι έτσι όλοι να είναι ικανοποιημένοι. Ό,τι ρυθμίσεις, παροχές και δημόσια αγαθά υπήρχαν μέχρι τώρα οφείλονται σε δύο πράγματα. Πρώτον, στους αγώνες των ίδιων των εργαζόμενων, στο εργατικό κίνημα, στην Αριστερά. Δεύτερον, στο ότι και ο ίδιος ο κλασικός φιλελευθερισμός είχε παραδεχτεί ότι η λογική του, αν έφτανε στα λογικά της όρια, που δεν είναι άλλη από την εμπορευματοποίηση του ανθρώπου και της ζωής του, οι ανισότητες και οι συγκρούσεις που θα προκαλούνταν θα ήταν τεράστιες, δυσβάσταχτες για τον ίδιο τον καπιταλισμό. Για να μη ρισκάρει λοιπόν την πλήρη κατάρρευση του συστήματος, αναγνώριζε ορισμένα αγαθά ως δημόσια και παραχωρούσε στους εργαζόμενους δικαιώματα και παροχές.



Ο σημερινός νεοφιλελευθερισμός όμως δεν έχει αναστολές. Οι λόγοι είναι πολλοί. Ένα πρώτο πρόβλημα είναι ότι σήμερα στην πραγματικότητα, για να παράγονται αρκετά αγαθά και υπηρεσίες ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες όλου του πληθυσμού της γης, χρειάζονται πια πολύ λιγότεροι εργαζόμενοι. Άρα δύσκολο να δημιουργήσεις θέσεις εργασίας, έτσι κι αλλιώς. Αδύνατο επίσης πια να ακολουθήσει μια χώρα εθνική, προστατευτική πολιτική ώστε να παράγει αγαθά και να δημιουργεί θέσεις εργασίας στο εσωτερικό της, αδιαφορώντας για το αν η Αφρική ή η Ασία πεθαίνει από την πείνα. Είμαστε πια όλοι αναλώσιμοι – για να μην πω περιττοί – ως (δυνητικά) εργαζόμενοι, κι επομένως πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι καταμερισμού του πλούτου κι όχι μέσω της εργασίας (ή π.χ. να προβλεφθεί πλήρης, ικανοποιητικός μισθός για τη μερική απασχόληση).

Το άλλο, πιο περίκλοπο, ζήτημα είναι το εξής: το σύστημα κατέρρευσε ήδη μία φορά: αυτή η κατάρρευση ήταν η κρίση του 1929, η ύφεση που την ακολούθησε και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Δεν είναι σύμπτωση που ακριβώς γύρω από τα χρόνια του πολέμου (π.χ. με τα μέτρα υπέρ των εργαζομένων που πήρε το Λαϊκό Μέτωπο της Γαλλίας το 1936), και κυρίως μετά τον πόλεμο, δημιουργήθηκε το καλύτερα ρυθμισμένο νομισματικό / χρηματοπιστωτικό σύστημα (με όσα προέβλεπαν οι συμφωνίες Μπρέτον-Γουντς) και το ικανοποιητικότερο κοινωνικό κράτος (κυρίως στις χώρες της ΒΔ Ευρώπης) που έχουμε δει ως τώρα. Το σύστημα όμως κατέρρευσε, και κατέρρευσε γιατί οι ιθύνοντες θεώρησαν ότι δεν υπήρχαν πια οι πολιτικοί λόγοι που επέβαλαν τη δημιουργία του. Δεν διαφαίνονται πολιτικοί λόγοι που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια σύγκρουση του μεγέθους του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το εργατικό κίνημα και η Αριστερά δεν τρομάζουν πια κανέναν.



Αλήθεια όμως, δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος; Η ύπαρξη δημόσιων αγαθών, το κοινωνικό κράτος, η οικονομική και κοινωνική ισότητα όλων των πολιτών έχουν μια λειτουργία πάρα πολύ βασική: αποτελούν προϋπόθεση για την ύπαρξη των πολιτικών συστημάτων της Ευρώπης, όπως τα ξέρουμε. Το ρεπουμπλικανικό έθνος είναι ακριβώς αυτό: προϋποθέτει την εξίσωση – έστω σ’ένα βαθμό – όλων των πολιτών, ώστε να συμμετέχουν ισότιμα στην πολιτική κοινότητα που είναι το έθνος. Χωρίς ένα μίνουμουμ ισότητας, το δημοκρατικό, ρεπουμπλικανικό έθνος χάνει τη νομιμοποίησή του. Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι είναι πια εμφανές, έτσι όπως έχουν τα πράγματα, ότι ένα κράτος μόνο του δεν μπορεί να κάνει πολλά για να αλλάξει την κατάσταση. Ο κίνδυνος λοιπόν είναι ότι, καθώς το έθνος ως πολιτική κοινότητα χάνει τη νομιμοποίησή του, όλο και περισσότεροι νιώθουν ότι είναι στο περιθώριο, ότι δεν είναι μέλη μιας πολιτικής κοινότητας της οποίας τις αποφάσεις μπορούν να επηρεάσουν (γιατί, πράγματα, η πατρίδα για την οποία μας κάλεσε ο Παπανδρέου να θυσιαστούμε δεν είναι η πατρίδα μας, όσο δεν βλέπουμε να συμβάλλουν όλοι ισότιμα στη θυσία που μας ζητείται). Ο άλλος κίνδυνος είναι βέβαια το έθνος ως πολιτική κοινότητα να υποκαθίσταται από μία άλλη έννοια του έθνους, που ήδη υπάρχει άλλωστε: το έθνος ως κοινότητα αίματος, το οποίο θα καλούμαστε να υπερασπιστούμε όχι γιατί σ’αυτό νιώθουμε ουσιαστικά να ανήκουμε, να συναποφασίζουμε και να μοιραζόμαστε τα βάρη, αλλά γιατί αυτό και τα περασμένα μεγαλεία του – θα μας κάνουν να πιστέψουμε – είναι ό,τι έχουμε κι ό,τι θα μας εξασφαλίσει μεγαλείο στο μέλλον, ενάντια στα υπόλοιπα έθνη κι ενάντια στους ξένους, στους μετανάστες βέβαια.


Ο κόσμος που μας ετοιμάζουν έχει λοιπόν και μίσος. Η λογική που επιβάλλει ο νεοφιλελευθερισμός είναι η λογική του «ο θάνατός σου, η ζωή μου», η λογική που είναι το τέλος κάθε αλληλεγγύης. Δεν υπάρχουν αρκετές δουλειές για όλους: άρα, όποιος προλάβει! Οι πόροι, του καθενός μας και της συλλογικότητας, είναι περιορισμένοι, άρα γιατί ο καθένας μας να πληρώνει φόρους και εισφορές; Για να πληρώνονται οι άλλοι, οι κακοί, οι άνεργοι; Σ’αυτή τη λογική μάς έχουν βάλει ήδη. Το βλέπω με φρίκη στην Ελλάδα, ενώ το έχω ήδη δει στη σαρκοζική Γαλλία: όλοι τα βάζουν με τους δημοσίους υπαλλήλους, γιατί «δουλεύουν λιγότερο, σε καλύτερες συνθήκες, και κερδίζουν περισσότερα», κι αυτό «χάρη στους δικούς μου φόρους, που δουλεύω σαν σκυλί – και χωρίς καθόλου ασφάλεια – στον ιδιωτικό τομέα». Και το βλέπω πια και σε ευρωπαϊκό επίπεδο: οι Γερμανοί τα βάζουν με τους Έλληνες γιατί δεν δουλεύουν κι όλο θέλουν λεφτά, οι Έλληνες τα βάζουν με τους Γερμανούς γιατί επιβάλλουν την οικονομική πολιτική που αυτοί θέλουν. Οι Γάλλοι είναι κάπου στη μέση: οι μισοί τα βάζουν με τους Έλληνες (για τους ίδιους λόγους με τους Γερμανούς), οι άλλοι μισοί, τρομοκρατημένοι, βλέπουν ότι τα ίδια με τους Έλληνες θα πάθουν κι οι ίδιοι σε λίγο και ζητούν εγρήγορση.


Για να ξανάρθω λοιπόν στην αρχή: μας ετοιμάζουν έναν κόσμο όπου εμείς οι «κοινοί θνητοί» θα έχουμε λιγότερα να μοιραστούμε μεταξύ μας. Κι εμείς τσακωνόμαστε για το πώς θα τα μοιραστούμε. Ενώ για μένα μία είναι η απάντηση: ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ.


(Υ.Γ. Μια προσπάθεια να καταλάβω είναι όλα τα παραπάνω. Σίγουρα είναι χοντροκομμένα, και σίγουρα έχω κάνει λάθη και παραλείψεις.)


Δείτε επίσης τον Σαλαδίνο και τον Μπαμπάκη.

Suggested reading, ακόμα μια φορά: Karl Polanyi, The Great Transformation



5 σχόλια:

Θεία Λένα είπε...

Ο κόσμος που μας επιβάλλουν είναι να "έχουμε λιγώτερα" όπως λες και να στρωθούμε να δουλέψουμε με αυτά τα λιγώτερα. Κάνοντας οικονομίες και ξεφεύγοντας απο την ως τώρα πεπατημένη του "ατελείωτου πάρτυ". Καλομάθαμε σαν τις γριές τα σύκα, δουλεύουμε μόνο στα επαγγέλματα που μας αρέσουν απαξιώνοντας άλλα (εξ ού και ο μεγάλος αριθμός μεταναστών που κάνουν τις δουλειές που εμείς δεν μπορούμε)θέλουμε να δουλεύουμε με τα όσα κερδίζουμε (νόμιμα+παράνομα) το κράτος να πληρώνει και εμείς να καταναλώνουμε.
Αμ δεν γίνεται έτσι. Τώρα μας αναγκάζουν να σφίξουμε το ζωνάρι. Καιρός ήταν. Αύριο μπορεί να συρρικνώσουν το δημόσιο και να γίνουν και απολύσεις. Πάντα ο λαός τη πληρώνει, αυτό να το ξέρεις. Οι μετανάστες θα φύγουν αναζητώντας χώρα με λεφτά. Ισως να φύγουμε και εμείς μαζί τους.
Αλλάζει ο κόσμος..αλλά για να το πάρει είδηση η Τζιτζικομιτζιριά μας πρέπει οι πολιτικοί να μας κλωτσάνε γερά.

mondouble είπε...

εγω αδιαφορω
εσυ κωφευεις
αυτος βολευεται
αυτη αρκειται
εμεις τρωγόμαστε
εσεις χανετε
....
αυτοι τα τρωνε

αλλα για την αλληλελεγγυη πρεπει να νοιωθεις σαν τον αλλο, μαζι του και με παρομοια ονειρα. οχι μονο θα μας αναγκασουν να κανουμε με λιγοτερα, αλλα και να μη νοιωθουμε τιποτα για τον αλλον..

Darthiir the Abban είπε...

Γίναμε πολλοί. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχουν δουλειές για όλους, αλλά ότι χρειάζεται πια να δουλεύουμε λιγότερο, αυτή ήταν άλλωστε και η επιδίωξη όσων πρέσβευαν την ανάπτυξη, όχι πια δυστυχώς. Το πρόβλημα λοιπόν είναι να μοιραστούν οι δουλειές αντί να συσσωρεύεται ο πλούτος μέσω του ανταγωνισμού και της συσσώρευσης εργασιών.
Αυτή η θρησκευτική κατάνυξη κι ευλάβεια στο ανταγωνιστικό σύστημα των αγορών θα μας φάει. Και ο "φιλελεύθερος" ατομοκεντρισμός μας…

HappyHour είπε...

Πολύ ωραίο κείμενο και μπορώ να πω ότι συμφωνω. Τα ευχαριστήρια άνθη στην Κροτ που σε διαφήμισε. Θα επανελθω σύντομα...

k2 είπε...

@ όλες και όλους:
ήθελα να σας απαντήσω, ήθελα να ανεβάσω και νέο ποστ (συνέχεια αυτού εδώ), αλλά δεν προλαβαίνω! Τα κουπέπκια θα λείψουν για λίγες μέρες (ε, ξέρετε τώρα, η φτώχεια θέλει καλοπέραση :)) κι ετοιμαζόμαστε...