12 Απρ 2010

Μαθήματα Τουρκικών 1: "μυαλό μηχανικού"

Για να ευθυμήσωμε και λίγο, τα κουπέπκια ξεκινάνε νέα στήλη, ω αναγνώστα! Η οποία θα τιτλοφορείται «μαθήματα τουρκικών» και θα περιστρέφεται γύρω από ενδιαφέρουσες/αστείες/χαρακτηριστικές εκφράσεις της γλώσσας της γείτονος και φίλης χώρας.



Πρώτη έκφραση λοιπόν, που δείχνει πολλά για την κουλτούρα της σύγχρονης Τουρκίας: το «μυαλό μηχανικού» (κυριολεκτικά «κεφάλι μηχανικού», mühendis kafası). Έκφραση μάλλον χιουμοριστική, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κάποιον χαϊδευτικά ή υποτιμητικά, ανάλογα με το αν θεωρούμε τα χαρακτηριστικά του «μυαλού μηχανικού» θετικά ή αρνητικά. Το μυαλό του μηχανικού λοιπόν είναι μυαλό «τετράγωνο», που ψάχνει πάντα πρακτικές και οικονομικές λύσεις για όλα τα προβλημάτα. Πράγμα καλό αν σκεφτούμε ότι μας λύνει τα προβλήματα και κακό αν φτάσει στα άκρα του, ώστε ο εν λόγω μηχανικός να μη λαμβάνει υπόψη του στη λύση των προβλημάτων κανέναν άλλο παραγόντα εκτός από τεχνικές λεπτομέρειες.


Η τόση ενασχόληση στην Τουρκία με τους μηχανικούς, σε βαθμό που να υπάρχει σχετική έκφραση για να τους περιγράψει, οφείλεται στον μεγάλο αριθμό μηχανικών που έχει η χώρα και τη σημαντική θέση τους στα δημόσια πράγματα. Σε μια χώρα που είχε (και έχει) συναίσθηση της υπανάπτυξής της (σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη), η ανάγκη να δημιουργηθούν οι υποδομές μιας εθνικής οικονομίας, αλλά και η ανάγκη δρόμων και άλλων έργων ώστε να συνδεθεί η περιφέρεια με το κέντρο (οικονομικό, πολιτικό και – πολύ σημαντικό κι αυτό – πολιτιστικό) της χώρας κατείχε κεντρικό ρόλο στην ιδεολογία. Κυρίως στον κεμαλισμό βέβαια, αλλά και στην αριστερή ιδεολογία, είναι η αλήθεια. Ήδη από τις τελευταίες δεκαετίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όταν το οθωμανικό κράτος τότε θεωρούσε ότι έπρεπε να αναπτυχθεί και με κάποιο τρόπο να φτάσει το επίπεδο των ευρωπαϊκών χωρών, από τις πρώτες σχολές που δημιουργήθηκαν ήταν η Σχολή Μηχανικών. Και στη Δημοκρατία της Τουρκίας, η τάση αυτή συνεχίστηκε: η χώρα χρειαζόταν μηχανικούς για να αναπτυχθεί. Έχει άλλωστε πραγματικά πολύ καλά πολυτεχνεία η Τουρκία: το Πολυτεχνείο της Άγκυρας (το περίφημο Middle East Technical University) και αυτό της Κωνσταντινούπολης (το İstanbul Teknik Üniversitesi) εδώ και χρόνια τσακώνονται για το ποιο είναι το καλύτερο. (Τσακώνονται επίσης οι φοιτητές τους και για το ποιοι είναι οι πιο αριστεροί, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα).


Με την ίδια περίπου λογική, πάρα πολλοί – και σημαντικοί στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της χώρας – Τούρκοι πολιτικοί είναι ή ήταν μηχανικοί. Τρανά παραδείγματα ο Τουργκούτ Οζάλ, ηλεκτρολόγος μηχανικός με καριέρα τεχνοκράτη στην Τουρκία και το εξωτερικό, και ο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, γνωστός στην παράταξή του και με το παρατσούκλι «ο διευθυντής μας των νερών» (bizim su müdürü), πολιτικός μηχανικός με ειδίκευση στα αρδευτικά έργα και τα φράγματα που υπήρξε επικεφαλής της κρατικής Διεύθυνσης Υδραυλικών Έργων. Στην τουρκική πολιτική υπάρχουν λοιπόν πολλοί μηχανικοί, και γιατί υπάρχουν πολλοί μηχανικοί στη χώρα γενικά, αλλά ίσως και γιατί θεωρείται ότι οι τεχνοκράτες, πραγματιστές μηχανικοί με τα τετράγωνα μυαλά είναι κατάλληλοι για να λύσουν τα προβλήματα της χώρας.


Εκτός όμως από την αντίληψη ότι η Τουρκία χρειάζεται μηχανικούς για την ανάπτυξή της, οι οικογένειες ωθούν τα παιδιά τους (κυρίως τα αγόρια) προς τις πολυτεχνικές σχολές και για οικονομικούς/κοινωνικούς λόγους της ίδιας της οικογένειας. Θεωρείται ότι μ’ένα πτυχίο Πολυτεχνείου μπορούν μετά να κάνουν οτιδήποτε κι ότι εν πάση περιπτώσει οι μηχανικοί βγάζουν πολλά λεφτά. Η Τουρκία έχει λοιπόν, εκτός από την πολυπληθέστατη κάστα των μηχανικών (γιατί είναι λίγο κάστα, με τα Επιμελητήριά τους και τις λέσχες αποφοίτων τους), και πάρα πολλούς... μετανιωμένους μηχανικούς. Πολλούς ανθρώπους που πήγαν στο Πολυτεχνείο είτε χωρίς να πολυξέρουν τι είναι και τι θέλουν ή γνωρίζοντας εξαρχής ότι θέλουν κάτι άλλο αλλά μην τολμώντας να εναντιωθούν στις οικογένειές τους που τους ήθελαν μηχανικούς. Αυτοί καταλήγουν να κάνουν οτιδήποτε άλλο εκτός απ’αυτό που σπούδασαν. Πολλοί απ’αυτούς, για παράδειγμα, συνεχίζουν τις σπουδές τους στις κοινωνικές επιστήμες.


Το «μυαλό μηχανικού» είναι μία από τις αγαπημένες μου εκφράσεις, κυρίως χάρη στον ε-ξαι-ρε-τι-κό σύγχρονο Τούρκο συγγραφέα Ογούζ Ατάυ (1934-1977, πληροφορίες εδώ), που εκτός από συγγραφέας ήταν και πολιτικός μηχανικός και συνήθιζε στα βιβλία του να αυτοσαρκάζεται παρουσιάζοντας πολιτικούς μηχανικούς που έκαναν (αποτυχημένες) προσπάθειες να γίνουν συγγραφείς και συγγραφείς που (ανεπιτυχώς) έμπαιναν στα χωράφια των μηχανικών για να φτιάξουν στα γραπτά τους έναν χαρακτήρα μηχανικό.



22 σχόλια:

krotkaya είπε...

τέλειο!
κι εγώ μυαλό μηχανικού έχω, ίσως επειδή έχω και μπαμπά μηχανικό! :)

κόκκινο μπαλόνι είπε...

@Kροτ
χαχαχαχαχχαα
πλάκα κάνεις κοπελιά, ε;
βαυκαλίζεσαι;;;;

@Κουπέπι
πες παιδί μου, δεν αναγνωρίζεις σε αυτή την περιγραφή ΕΜΕΝΑ;; ε;;; ε;;;

undantag είπε...

Κροτ μάνα μου, ΔΕ θα το σχολιάσω (διότι ΞΕΡΕΙΣ πόσο υπολήπτομαι την κερία Μαμά σου και δε θέλω να κάμω άσεμνους υπαινιγμούς στο ξένο βλογ).

Έχω την εντύπωση ότι διάβασα ένα ψιλοειρωνικό διηγηματάκι για μηχανικούς σε βιβλίο του Αζιζ Νεσίν χρόνια πριν, se peut-il?

Τι να κάνουμε, δε μπορούν όλοι να έχουν Ponts Paris Tech & ENSMP ...

ΥΓ: για τους λειτουργούς της Θέμιδος δε λένε τίποτις κολακευτικό;

Кроткая είπε...

"για τους λειτουργούς της Θέμιδος δε λένε τίποτις κολακευτικό;"

έχω την εντύπωση πως η λέξη "νταβατζής" στα τούρκικα σημαίνει δικηγόρος -Κουπέπι, διόρθωσέ με, αν σφάλλω.

Μπαλούν, ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΟΧΙ. Μια χαρά πρακτικό πνεύμα και τετράγωνη λογική έχω, αμέ!

undantag είπε...

Dâva απ'όσο ξέρω (Η. Πετρόπουλος, το Μπουρδέλο) σημαίνει "αντιδικία".

Αλλά νταβατζής είναι ο "προστάτης" σε αυτή την αντιδικία, όχι ο συνήγορος :)

Κατευθείαν, να θολώσεις τα νερά συντρόφισσα!

k2 είπε...

Μα προς τι το μίσος κι ο αλληλοσπαραγμός! :)

@ Κροτ, Μπαλόνη,
κορίτσια μία-μία, μη διαγκωνίζεστε! Καταρχάς δεν ξέρω αν το προσέξατε, αλλά το "μυαλό μηχανικού" έχει και αρνητικές συνδηλώσεις, γιατί υπονοείται ότι οι μηχανικοί δεν μπορούν να σκεφτούν έξω από συγκεκριμένα καλούπια (έως κι ότι είναι λίγο αναίσθητοι με καμία συμπάθεια για τους ανθρώπους και τις πραγματικές τους ανάγκες). Κι επίσης ποιος θέλει να είναι συνάδελφος του Οζάλ και του Ντεμιρέλ;;
Τέλος πάντων, όπως είπα εγώ μια συμπάθεια στους μηχανικούς την έχω (κι αυτοί σε μένα ενίοτε).

@ Κροτ,
δεν ξέρω αν αυτά τα χαρακτηριστικά κληρονομούνται... Την προπαίδεια πάντως την ξέρεις; Όχι, γιατί ένας μηχανικός που ήξερα εγώ έφτυσε αίμα (κι έχασε πολλά μαλλιά) για να περάσω εγώ τα μαθηματικά του GRE...

@ Μπαλόνη,
εγώ σε αναγνωρίζω, οι υπόλοιποι μηχανικοί δεν ξέρω αν αναγνωρίζουν τους αρχιτέκτονες ως μηχανικούς (τι νομίζεις, δεν ξέρουμε τις ενδο-μηχανικές κόντρες; :))! Ομολογουμένως πάντως είστε οι πιο πασπαρτού (και γι'αυτό λίγο ψώνια ενίοτε): το γυρνάτε και λίγο στα καλλιτεχνικά, στην Ιστορία (είχα αρκετούς καθηγητές ιστορικούς που είχαν ξεκινήσει από αρχιτέκτονες)...

k2 είπε...

@ undantag,
δυστυχώς για δικηγόρους δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτα. Από άλλους λειτουργούς της Θέμιδος, οι Τούρκοι δικαστικοί είναι κατά κανόνα κάτι δυσκοίλιοι κεμαλιστές, οπότε άστο καλύτερα.
Χμμ... Αζίζ Νεσίν πάνε χρόνια που δεν έχω διαβάσει, αλλά μια χαρά είναι πιθανό, άλλωστε όπως είπα οι μηχανικοί "παίζουν" πολύ στην τουρκική κοινωνία και κουλτούρα.

@ Undantag, Κροτ,
dava (με την παλιά ορθογραφία davâ) σημαίνει όντως αντιδικία, δίκη, π.χ. dava açmak = ανοίγω δίκη σημαίνει πηγαίνω κάποιον σε δίκη, ενάγω (κατ'επέκταση dava σημαίνει και καυγάς, αγώνας για να κερδίσουμε το δίκιο μας σε κάτι, π.χ. Ο Αγών μου του Χιτλέρ έχει μεταφραστεί ως Davam).
Davacı (νταβατζή) είναι αυτός που πάει κάποιον σε δίκη, ο ενάγων.
Ο δικηγόρος, θα σας απογοητεύσω, είναι δάνειο από τα γαλλικά: avukat. Παλιότερα μόνο (και νομίζω μόνο για τους "εμπειρικούς" δικηγόρους που υπήρχαν τότε, όχι αυτούς με πτυχίο) υπήρχε ο όρος dava vekili, όπου vekil σημαίνει εκπρόσωπος, πληρεξούσιος.

undantag είπε...

Α, και αυτοί αναμόρφωσαν την ορθογραφία τους (δεν ήμαν σίγουρος που πήγαινε το accent circonflexe)!;
"εμπειρικός" δικηγόρος = μήπως θέλεις να πεις "δικολάβος"; (το είδος έχει εκλείψει στις μέρες μας).
Καλύτερα δυσκοίλιος κεμαλιστής, παρά δυσκοίλιος ταλιμπανιστής :) État laique την ατυχία μου!

Ούπς - για μηχανικούς ήταν το ποστ! Θα προσπαθήσω να βρω το διήγημα του Νεσίν.

k2 είπε...

@ undantag,
δεν αναμόρφωσαν απλώς την ορθογραφία τους, άλλαξαν από το αραβικό αλφάβητο στο λατινικό (το 1929). Στη συνέχεια για κάμποσα χρόνια (μέχρι δεκαετία '50 περίπου) συνέχισαν να βάζουν σιρκονφλέξ για να πλησιάζουν κάπως την παλιά προφορά: το σιρκονφλέξ δείχνει μακρό φωνήεν (μακρά υπάρχουν στα αραβικά αλλά όχι στα τουρκικά).
Ναι, δικολάβος μάλλον. Όντως παλιό είδος είναι (19ου αιώνα): ήταν αυτός που αναλάμβανε να σε εκπροσωπήσει σε μια δίκη, αλλά δεν είχε πτυχίο νομικής, γι'αυτό σιγά-σιγά εξαφανίστηκαν προς όφελος των δικηγόρων.
Ναι, δεν λέω, état laïque, αλλά στην Τουρκία η εναλλακτική δεν είναι οι ταλιμπάν κι οι δικαστές που σου λέω είναι μεγάλα καθίκια: στέλνουν π.χ. σε φυλακές κι αναμορφωτήρια παιδάκια με την κατηγορία ότι πετούσαν πέτρες σε μπάτσους...
Στενοχωριέμαι βρε παιδί μου που δεν σου έχω τίποτα για δικηγόρους... Κάμια άλλη ιδιότητα δεν έχεις να σου βρω κάτι; :) Ένα χόμπυ, κάτι; :)

Кроткая είπε...

Εντάξει, κοντά έπεσα, κι ας μην τα θυμόμουν πολύ καλά.

Οπότε χασοδίκη-ντροπή της Ευελπίδων, μην αναζητάς συμμάχους και ευφημιστές στη γείτονα. ΧΑ!

Κουπέπι, εγώ έχω τα καλά των μηχανικών. Τα κακά τα έχει το Μπαλούν!

Τουρνέ στα νησιά είπε...

θα προσπαθήσω να μην σχολιάσω!


Υ.γ για τα μυαλά αυτών που ασχολούνται με τις θεωρητικές επιστήμες δεν λένε τίποτα οι γείτονες?

@Κροτ & Μπαλόνι
Πόλεμό ανοίξατε βρε για έναν χαρακτηρισμό που είναι χαϊδευτικός ή υποτιμητικός?

@undantag
όχι και λειτούργημα η δικηγορία!

k2 είπε...

@ Κροτ μου,
για θύμισέ μου, τι δουλειά κάνεις εσύ να βρούμε κάτι κατάλληλο; :)
Αλλά κι εσύ αμέσως να δώσεις τη φίλη σου τη Μπαλόνη! Μήπως το επόμενο ποστ που θα κάνω να είναι για τον hafiye; :)

@ Τουρνέ,
δεν σας καταλαβαίνω, γιατί δεν σχολιάζετε; Έχετε κάτι με τους μηχανικούς; :)
Και οι γείτονες δείχνουν τον οφειλόμενο σεβασμό σε όσους ασχολούνται με τις θεωρητικές επιστήμες! Να παραδειγματιστείτε πάραυτα!

undantag είπε...

@ Τουρνεδόρο,
Ναι, λειτούργημα (μπορεί να) είναι, εξαρτάται πώς την ασκείς!
Καμιά φορά και λειτουργία, αν έχεις παρεδώσε με παπάδες, όπως ο K. ή αλητουργία, αν έχεις πάρε δώσε με μπάτσους όπως ο Κ.

@ Κ2,
πως δεν έχω! Είμαι δικηγόρος του διαβόλου, δρομέας, μάγειρας, χορευτής, συλλέκτης (όχι ράκη, αν και φίλος της κροτ) και παλαιότερα υπήρξα και δάσκαλος (όχι του γένους).

@ Μαδημένο γκριφόν της στέπας,
Απαξιώ και Απαλιάκμονα.

Кроткая είπε...

Ρεμάλι, καταρχάς συγκινούμαι που σε ξαναβλέπω μετά από 800 χρόνια απουσίας! Πού ήσουν; Μπάνια έκανες?
Δεν ανοίξαμε πόλεμο, άλλωστε η έκβαση είναι προφανής!

Και να αφήσετε ήσυχους τους περί τας θεωρητικάς πειστήμας θεράποντες! Άντε!

Κουπέπ, χα! Το επάγγελμα του Αρτέμη Μάτσα λοιπόν!! Ναι, ναι, ποστ για τον hafiye!!!
[τη δικιά μου τη δουλειά δε νομίζω να υπάρχει κανένας λαός που να την έχει σε υπόληψη, άστο καλύτερα.]

Δικεόρε, πφφφφ... Μη πληγώνιεις!

k2 είπε...

@ undantag,
χμμ... για το "δάσκαλος" κάτι μπορούμε να κάνουμε... :) Μα και χορευτής και δρομέας και μάγειρας;! Εντυπωσιάζομαι!

@ Κροτ,
χα! Ο Αρτέμης Μάτσας μπορεί να ήταν χαφιές, αλλά δεν είναι και πολύ hafiye!! (preview ήταν αυτό)
[αυτό που σε ρώτησα για τη δουλειά σου ήταν μπηχτή :)]

NdN είπε...

Επιτέλους υπάρχει και ένας λαός που μας αναγνωρίζει! Γιατί σε όλες τις υπόλοιπες χώρες είμαστε η τελευταία τρύπα του ζουρνά!

k2 είπε...

@ NdN,
χαχα! Νομίζω πάντως ότι υπερβάλλεις! Και στην Ελλάδα δεν εξακολουθεί να έχει πρεστίζ το Πολυτεχνείο; Πάντως η υπερβολή των Τούρκων δεν έχει κάνει καλό στους μηχανικούς: οι μισοί νομίζουν ότι οι μηχανικοί είναι περίπου ο μεσσίας κι οι άλλοι μισοί σιχτιρίζουν τους μηχανικούς όταν αποδειχτεί ότι δεν ήταν ο μεσσίας...

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Εμείς ας πούμε τώρα, εδώ στην Ελλάδα, ποιο μυαλό θα βάζαμε σε έκφραση ή τι νόημα θα δίναμε στα "εθνικά" μας μυαλά;

π.χ.: μυαλό Πολιτικού (σκέτου):_________
: μυαλό δημόσιου υπαλλήλου:__________
: μυαλό ΠΑΣΟΚ:_______________

κτλ

k2 είπε...

@ Γιώργο,
καλό! Μη νομίζεις πάντως, όλα αυτά θα μπορούσαν να τα πούνε και οι Τούρκοι (αλλάζοντας μόνο το ΠΑΣΟΚ μ'ένα τουρκικό κόμμα).
Παρεμπιπτόντως, "Κατσαμάκης" ξέρεις τι σημαίνει; :)

An-Lu είπε...

Ενδιαφέρον!

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Αργά το είδα το ερώτημα....
στα τούρκικα νομίζω σκασιαρχείο ή νάζι(;)("μην μου κάνεις κατσαμάκια")

k2 είπε...

@ Γιώργο,
αντιγράφω από το λεξικό:
kaçamak = κοπάνα / υπεκφυγή / "κλεφτός"
Με τη "συμπεριφορά" δίπλα, το λέει όντως και "τσαλιμάκια" - αυτό αλήθεια δεν το ήξερα. Α, και kaçamaklı είναι ο διφορούμενος.
Όχι κι άσχημο το επώνυμό σου, ε; :)