21 Μαΐ 2010

Πώς γινόμαστε γυναίκες;

Picasso - Femme au balcon


Πρόσφατα ασχοληθήκαμε πάλι με μια από τις «ωραίες» της πολιτικής (τη γνώμη μου για τις οποίες είχα γράψει εδώ). Πρόσφατα επίσης έπεσε στην αντίληψή μου (δεν λέω πού – οικογένειες δεν θίγουμε :) ) μια συζήτηση για την... ελευθερία του μύστακος στις γυναίκες. Συζήτηση στην οποία, χοντρικά, η μία πλευρά στηλίτευε το μουστάκι στις γυναίκες σαν αντιαισθητικό, ενώ η άλλη το υπερασπιζόταν λέγοντας ότι μια γυναίκα που δεν τη νοιάζει η εικόνα της σημαίνει ότι νιώθει πολύ μεγάλη ελευθερία. Και μ’όλα αυτά θυμήθηκα έναν δικό μου πρόσφατο προβληματισμό, του πώς γινόμαστε γυναίκες και πώς βιώνουμε και διεκδικούμε τη γυναικεία μας υπόσταση.


Δύσκολα, είναι η μονολεκτική μου απάντηση. Ένα κορίτσι νιώθει αρκετά νωρίς στην εφηβεία ότι βρίσκεται αντιμέτωπο με δύο επιλογές: η πρώτη είναι ν’ακολουθήσει τα πρότυπα που βλέπει γύρω του, κυρίως από τις «προχωρημένες» συμμαθήτριές του και την τηλεόραση (η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, έχει κάνει μεγάλο κακό τα τελευταία χρόνια σ’αυτό τον τομέα: δεν ξέρω αν έχετε συναντήσει κι εσείς κοριτσάκια 13 ή 15 χρόνων που ακκίζονται και νιαουρίζουν σαν κάτι γλάστρες της τηλεόρασης). Η δεύτερη επιλογή είναι να μην ακολουθήσει αυτά τα πρότυπα και να είναι λίγο ασουλούπωτο, λίγο αγοροκόριτσο – αυτή η επιλογή συνήθως έρχεται ως αντίδραση στην προηγούμενη, είτε επειδή αυτή φαίνεται πολύ επιφανειακή στο κορίτσι του παραδείγματός μας είτε επειδή νομίζει ότι είναι το ασχημόπαπο κι ότι έτσι κι αλλιώς δεν μπορεί να γίνει σαν την ωραία ξανθιά της τάξης.

Φυσιολογική κατάσταση της εφηβείας και οι δύο αυτές επιλογές, αλλά προβληματικές αν συνεχιστούν μετά την εφηβεία. Κι αυτό όχι γιατί είναι κακό από μόνο του το να προσέχει ή να μην προσέχει μια γυναίκα την εμφάνισή της. Όχι. Κακό είναι μόνο στον βαθμό που δεν αποτελεί συνειδητή κι ελεύθερη επιλογή της γυναίκας. Κι αυτό γιατί για να ενηλικιωθεί μια γυναίκα, και για να νιώσει καλά με τον ίδιο της τον εαυτό, πρέπει να βρει τον δικό της τρόπο για να βιώνει τη θηλυκότητά της. Κι αυτό το καταφέρνουμε σιγά-σιγά, όταν βρίσκουμε τη δική μας ισορροπία, όταν συνειδητοποιούμε ότι δεν υπάρχει ένας και μόνο τρόπος για να είμαστε γυναίκες. Έτσι, σταματάνε οι επιλογές να μας φαίνονται τόσο περιορισμένες, και κυρίως παύουν να έχουν αναγκαστικό χαρακτήρα: καταλαβαίνουμε ότι αν είμαστε ανίκανες να ασχοληθούμε με το ίσιωμα του μαλλιού μας αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είμαστε αρκετά γυναίκες, όπως καταλαβαίνουμε κι ότι δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε από πάνω μας κάθε ίχνος θηλυκότητας για να δείξουμε ότι έχουμε προσωπικότητα και δυναμισμό και να μας πάρουν στα σοβαρά. Αν το συνειδητοποιήσουμε αυτό, τότε έχουμε ξεφύγει από τα δύο άκρα, επί της ουσίας – το φαίνεσθαι λίγη σημασία έχει: δεν έχει τίποτα το προβληματικό το να θέλει μια γυναίκα να σπαταλάει 8 ώρες από τη μέρα της για να φτιάχνεται ή, αντιθέτως, να νιώθει καλά με την τριχοφυΐα της, εφόσον αυτό το κάνει συνειδητά κι επειδή το θέλει, κι όχι επειδή έτσι θεωρεί ότι πρέπει να κάνει.


Τα δύο άκρα με βρίσκουν αντίθετη για δύο λόγους. Πρώτον, ακυρώνουν δεκαετίες γυναικείων αγώνων για τη χειραφέτηση, αγώνων που μας επιτρέπουν και να διεκδικούμε ό,τι διεκδικούμε με την αξία μας κι όχι με την εμφάνισή μας ή με νάζια (που για κάποιο λόγο – εγώ θα έλεγα γιατί κάνουν τους άντρες να μη νιώθουν ότι απειλούνται – θεωρούνται αποδεκτά, ενώ ο δυναμισμός όχι) αλλά ούτε και να θεωρούμαστε πόρνες αν προσέχουμε την εμφάνισή μας (ή, αν όχι πόρνες, τουλάχιστον μη σοβαρές – τι έχω τραβήξει από Τούρκους αριστερούς που θεωρούν ότι μια γυναίκα που βάφει τα νύχια της δεν μπορεί να είναι αριστερή :) ). Δεύτερον, τα δύο αυτά ακρά, όταν συνεχίζονται μετά την εφηβεία, δείχνουν ανωριμότητα: μια γυναίκα που δεν καταλαβαίνει ότι υπάρχει κάτι πέρα απ’αυτά που βίωσε ως πρότυπα στην εφηβεία απλώς δεν έχει ωριμάσει. Ή για οποιουσδήποτε λόγους έχουν εμπεδοθεί μέσα της στερεότυπα που εξακολουθούν να υπάρχουν στην κοινωνία μας, πρότυπα που δυστυχώς πάνε πακέτο με αντίστοιχες συμπεριφορές.

Αλήθεια, πόσες φορές ακούμε για μια γυναίκα ότι είναι «δυναμική» κι αυτό θεωρείται κάτι που τη χαρακτηρίζει; Έχετε ακούσει ποτέ να λένε έναν άντρα «δυναμικό» (σκέτο όμως, όχι π.χ. «δυναμικό επιχειρηματία»); Ο άντρας μάλλον θεωρείται δεδομένο ότι θα είναι δυναμικός, ότι θα διεκδικεί αυτό που θέλει, ενώ για τη γυναίκα είναι κάτι αξιοσημείωτο. Για τη γυναίκα, το επικρατέστερο πρότυπο είναι αυτό του νιαουρίσματος, με την ευρύτερη έννοια του όρου: κλαίει μπροστά στον καθηγητή γιατί δεν πέρασε το μάθημα, κάνει νάζια στον μπαμπά για εκείνο τον λογαριασμό τηλεφώνου που ήρθε 1000 ευρώ (καλά, αυτό βολεύει πολύ είναι η αλήθεια, στο κάτω-κάτω μπαμπάς μας είναι, δεν έχουμε να του αποδείξουμε τίποτα :) ), γκρινιάζει και δημιουργεί ενοχές στον γκόμενο για να της κάνει τα χατήρια και να μην την παρατήσει (για κάποιον λόγο που οι περιοσμένες γνώσεις μου για τον ανδρικό ψυχισμό δεν μου επιτρέπουν να γνωρίζω, οι ενοχές έχουν τεράστια επίδραση στους άντρες – ίσως γιατί απλώς δεν μπορούν να παρατήσουν αυτό το πλασματάκι που νιαουρίζοντας τους δείχνει ότι είναι αδύναμο).


Είμαι βέβαιη ότι αντίστοιχα προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι άντρες, αλλά γι’αυτά δεν είμαι σε θέση να μιλήσω. Επίσης εδώ τίθεται το θέμα μιας αλληλεπίδρασης ανάμεσα στις γυναίκες και τους άντρες: τα πρότυπα που έχει το ένα φύλο για το άλλο καταλήγουν πολλές φορές να γίνονται αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Και μπορεί όλα αυτά να ακούγονται σαν λεπτομέρειες, αλλά έχουν τη σημασία τους αν θέλουμε να υπερασπιστούμε και να προαγάγουμε τη θέση των γυναικών στην κοινωνία: η δυνατότητα των γυναικών να διεκδικούν περισσότερο αυτά που θέλουν να κάνουν, να έχουν την απαραίτητη αυτοπεποίθηση για να τα βγάζουν πέρα σ'όλες τις καταστάσεις, περνάει και από την προώθηση υγιών προτύπων.



7 σχόλια:

aKanonisti είπε...

Συμφωνώ με όσα γράφεις...με χαλάει λίγο... η προώθηση προτύπων στο τέλος...
Γιατί να προωθήσουμε..και να μην αφήσουμε τη φύση να κάνει τη δουλειά της, εξασφαλίζοντας όσους όρους και πολλά ερεθίσματα και στα δύο φύλα???

:-))

undantag είπε...

"...τα πρότυπα που έχει το ένα φύλο για το άλλο καταλήγουν πολλές φορές να γίνονται αυτοεκπληρούμενες προφητείες."

Les deux sexes mouriront, et chacun separemment.
M. Proust

Кроткая είπε...

Συμφωνώ απόλυτα όπως το θέτεις. Το πάω και λίγο παραπέρα πάντως, λέγοντας πως προσωπικά κάνω αυτό που αρέσει και ταιριάζει στην αισθητική μου. Και δεν ασχολούμαι με το τι κάνουν αντίστοιχα οι άλλες. Άμα αυτές είναι καλά, εμένα μου περισσεύει.
Το θέμα αρχίζει άμα αυτές δεν είναι καλά, αλλά κι εκεί μόνη της η καθεμία μπορεί να ξεπεράσει τις ανασφάλειες, τα κόμπλεξ κλπ.

Απλά ο τρόπος που αντιμετωπίζει κάθε γυναίκα την εμφάνισή της, συχνά φανερώνει πολλά για την προσωπικότητά της και τη σχέση της με τον εαυτό της.

Undantag, le troisième aussi, je dirais...

k2 είπε...

@ Akanonisti,
Πρότυπα είτε το θέλουμε είτε όχι προωθούνται. Δεν είναι καλύτερο να επιλέγουμε εμείς οι ίδιες, με τη συμπεριφορά μας, ποια θα προωθούνται, αντί ν'αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο σ'όλο το κατιναριό της τηλεόρασης;

@ Undantag,
Πάντα με τη λογοτεχνική σου αναφορά! :)

@ Κροτ,
εύγε, είσαι μια ώριμη (στη συμπεριφορά, όχι στην ηλικία!) γυναίκα που δεν επηρεάζεται από τα διάφορα πρότυπα! :) Όντως, στην προσωπική μας ζωή δεν χρειάζεται να μας απασχολεί τι κάνουν οι άλλες. Το πρόβλημα για μένα είναι όταν οι συμπεριφορές βάσει συγκεκριμένων προτύπων προωθούνται κι επιβραβεύονται στον δημόσιο χώρο.
Όσο για το τρίτο φύλο... άσε, ας μην το μπλέξουμε κι αυτό :) , αυτό κι αν αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω των στερεοτύπων και προκαταλήψεων! (Παρεμπιπτόντως, αναρωτιέμαι πόσο δόκιμος και μη προσβλητικός για τους ομοφυλόφιλους είναι ο όρος "τρίτο φύλο" - αλλά ξεφεύγω...)

Кроткая είπε...

Ο όρος τρίτο φύλο ειναι προσβλητικός και για τον εξής λόγο: προϋποθέτει πως υπάρχει δεύτερο και πρώτο, και όλοι καταλαβαίνουμε ποιο είναι ποιο.
Απλά δυστυχώς έχει επικρατήσει σαν "ορολογία" όπως και ο Τρίτος κόσμος, και με αυτούς τους όρους συνεννοούμαστε...

Συμφωνώ πως είναι πρόβλημα οι συμπεριφορές βάσει συγκεκριμένων προτύπων να προωθούνται και να επιβραβεύονται στον δημόσιο χώρο. Σε αυτή μάλιστα την περίπτωση δεν μιλάμε μονάχα για ενδυματολογική άποχη και στυλ ομιλίας, αλλά και για τρόπο ζωής, ακόμα χειρότερα δλδ/
Πώς το πολεμάς όμως αυτό;
Κι άλλωστε δεν ίσχυε πάντοτε; Κάποτε το πρότυπο ήταν τα μοντέλα του Ρούμπενς, άλλοτε η Γκρέτα Γκάρμπο κλπ. Μόνο που σήμερα η κατάσταση γιγαντωνεται και εν προκειμένω λόγω "παγκοσμιοποίησης", ταχείας διάδοσης της πληροφορίας κλπ...

pantsik είπε...

Το τρίτο φύλλο είναι κατά τη γνώμη μου αδόκιμος όρος, απλά γιατί τα φύλλα ...είναι δύο (χωρίς σειρά προτεραιότητας). Η σεξουαλική προτίμηση του καθενός δεν καθορίζει το φύλλο του. Ένας άντρας ομοφυλόφιλος (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) αισθάνεται άντρας. Αντίστοιχα και για τις γυναίκες.

k2 είπε...

@ Krot, @ pantsik,
Δεν έχω συνεχίσει τη συζήτησή σας περί "τρίτου φύλου" γιατί κατά βάση συμφωνώ μαζί σας και δεν είμαι έτσι κι αλλιώς σε θέση να πω κάτι παραπάνω...