31 Μαΐ 2011

Με τους πολλούς, ουσιαστικά όμως

(Σχόλιο στον βιβλιοθηκάριο με τον εμπνευσμένο τίτλο.)


Για όποιον πιστεύει ότι οι άνθρωποι δεν είναι όχλος που πρέπει να τον νουθετήσουν ή να τον χειραγωγήσουν κάποιοι ηγέτες, αλλά πολίτες που πρέπει να έχουν άποψη και που έχουν το δικαίωμα να διαμαρτύρονται, το ότι είναι τόσες μέρες τόσοι άνθρωποι στους δρόμους δεν μπορεί παρά να είναι καταρχήν θετικό. Ωστόσο, αντί απλώς να παρασυρθούμε απ’τη χαρά μας που έχει βγει ο κόσμος στους δρόμους, που κάτι δείχνει να κινείται με τον τρόπο που μας αρέσει να κινείται -δηλαδή από τα κάτω- ίσως πρέπει να σταθούμε λίγο κριτικά απέναντι σ’αυτό που συμβαίνει. Όχι τόσο απέναντι σ’αυτούς που συμμετέχουν, όσο απέναντι στον τρόπο που εκλαμβάνουμε εμείς τα τεκταινόμενα, δηλαδή απέναντι στους ίδιους μας τους εαυτούς κι απέναντι σ’αυτό που (νομίζουμε ότι) είμαστε.

Αν λοιπόν είμαστε απαλλαγμένοι από ελιτισμούς, δεξιούς (οι διαμαρτυρίες είναι ανομία, οι άνθρωποι όχλος) ή αριστερούς (οι προλετάριοι είναι καλοί αλλά αδαείς, χρειάζεται μια επαναστατική πρωτοπορία για να τους αφυπνίσει και να τους καθοδηγήσει), θεωρούμε ότι έχουμε μπροστά μας ένα πολύμορφο πλήθος που σταδιακά πολιτικοποιείται και άρα προφανώς θα μετατραπεί κάποια στιγμή σ’αυτό που τόσο θέλουμε: πολιτικό υποκείμενο, πολίτες που θα ορίζουν οι ίδιοι τις τύχες τους. Ωραία. Μήπως όμως αυτή η εικόνα στηρίζεται εν πολλοίς στους ευσεβείς μας πόθους;

Μήπως νομίζουμε ότι θα λυθεί ως δια μαγείας απ’τη μια στιγμή στην άλλη το βασικό πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει εδώ και πολλά χρόνια αυτό το κομμάτι της Αριστεράς που έχει απορρίψει τον λενινιστικό-σταλινιστικό ελιτισμό; Το πρόβλημα -πρόβλημα που έχουν αντιμετωπίσει όλες οι επαναστάσεις που έχουν γίνει στο όνομα της συμμετοχής των πολλών στην εξουσία- έχει να κάνει με το εξής: αν δεν δεχόμαστε ότι πρέπει να υπάρχει μια επαναστατική πρωτοπορία που να καθοδηγεί όλους τους υπόλοιπους, πώς θα υπάρχει ταυτόχρονα πολυφωνία, αλλά και μια συγκροτημένη δύναμη που θα θέτει τα αιτήματα και τους στόχους και θα καταστρώνει στρατηγική; Με άλλα λόγια, πώς θα κάνουμε μια πραγματικά δημοκρατική επανάσταση;

Κι αυτό έχει να κάνει και με τη στιγμή της επανάστασης, και με το καθεστώς που θα εγκαθιδρύσει η επανάσταση: πώς, σε βάθος χρόνου, θα ορίζουμε όλοι μαζί το κοινό μας καλό; Επανάσταση που την κάνει μια πρωτοπορία, ενώ το μεγάλο μέρος του λαού μένει αμέτοχο, δεν δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα δημοκρατικό καθεστώς. Επανάσταση που γίνεται από ένα πλήθος που ακόμα δεν έχει αποφασίσει πώς να συγκροτηθεί, επίσης κινδυνεύει να μην έχει ως αποτέλεσμα ένα δημοκρατικό καθεστώς. Αυτό που κάνει μια επανάσταση είναι να αλλάξει εντελώς τους όρους συγκρότησης του πολιτικού συστήματος. Οποιαδήποτε εγγύηση ή δικλείδα ασφαλείας τυχόν υπάρχει εξουδετερώνεται στο όνομα του επαναστατικού δικαίου. Επομένως, για να είναι δημοκρατική, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι αυτό το επαναστατικό δίκαιο δεν θα γίνει μονοπώλιο των λίγων, δεν θα μπορεί μία ομάδα να το χρησιμοποιήσει για να νομιμοποιήσει τη δική της κυριαρχία. Αυτό είναι εφικτό μόνο με τη συνειδητοποίηση και την ουσιαστική συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού πολιτών.

Όχι ότι έχουμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή με μια επαναστατική κατάσταση που θα οδηγήσει σε ανατροπή του πολιτεύματος. Ούτε και ξέρουμε -πέρα από μερικές σκόρπιες ενδείξεις- αν όλοι ή πολλοί ή οι περισσότεροι απ’αυτούς που συμμετέχουν στις διαμαρτυρίες των τελευταίων ημερών είναι ή δεν είναι συνειδητοποιημένοι και πολιτικοποιημένοι. Ας σταθούμε όμως κριτικά απέναντι στους δικούς μας ευσεβείς πόθους και τον δικό μας συναισθηματισμό, για να μην ξεχάσουμε ότι έχουμε ακόμα να λύσουμε ένα πολύ βασικό πρόβλημα: πώς θα υπάρξει ουσιαστική πολιτική συμμετοχή των πολλών; Αν δεν κρατάμε αυτό το ερώτημα διαρκώς στο μυαλό μας, ή αν νομίζουμε ότι μπορεί να λυθεί ως δια μαγείας, κινδυνεύουμε όχι μόνο να απογοητευτούμε (αν τελικά η παρούσα κατάσταση δεν οδηγήσει εκεί που θα θέλαμε), αλλά ακόμα και να στραφούμε σ'αυτό που νομίζαμε ότι είχαμε ξεπεράσει: στην αναζήτηση μιας πρωτοπορίας.


4 σχόλια:

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Πολύ καλύτερα που δεν συμπυκνώθηκε σε ένα μικρό σχόλιο και απλώθηκε τόσο νηφάλια σε ένα κείμενο αυτή η σκέψη.

Αntidrasex είπε...

Άφησα πρώτα σχόλιο στον Βιβλιοθηκάριο, περιμένει να γλυτώσει από τα δόντια του moderation.

Ο προβληματισμός σου είναι στη σωστή κατεύθυνση, αλλά έχω μία ένσταση:

"ότι θα λυθεί ως δια μαγείας"
όχι, δεν θα λυθεί ως δια μαγείας αλλά από ακριβώς αυτή τη ζύμωση.

"το βασικό πρόβλημα που προσπαθεί να λύσει εδώ και πολλά χρόνια αυτό το κομμάτι της Αριστεράς που έχει απορρίψει τον λενινιστικό-σταλινιστικό ελιτισμό;"

Οι προσπάθειες ήταν είτε ελλιπείς, είτε άστοχες, είτε ηλίθιες: Προσπαθούσε/προσπαθεί όχι να πολιτικοποιήσει τον κόσμο αλλά να τον κάνει να ασπαστεί τη δική της αλήθεια -όταν δεν προσπαθεί απλά να κερδίσει τον πρόσκαιρο συσχετισμό μέσα στην αριστερά.

Ανώνυμος είπε...

Αν υποθέσουμε ότι εγω ειμαι η Αριστερά και το μόνο που κάνω είναι να τυπώνω και να μοιράζω το Κομμουνιστικό μανιφέστο στον κόσμο, αυτό δεν είναι προσπάθεια πολιτικοποίησης?Πώς πολιτικοποιείται ο κόσμος? Και τι θα πει "θέλει απλά να τον κερδίσει στη δική της αλήθεια"? Πού θα έπρεπε να θέλει να τον κερδίσει δηλαδή και στην τελική πόσες αλήθειες υπάρχουν?όχι απόψεις, αλήθειες!

k2 είπε...

@ Antidrasex

Ναι, δεν νομίζω ότι διαφωνούμε και πολύ, στην ουσία. Έχω μόνο δύο ενστάσεις, ή μάλλον υποσημειώσεις: 1. αυτό που λέει κι ο Latecomer στα σχόλια του βιβλιοθηκάριου: καλός ο ενθουσιασμός, αλλά να ξέρουμε που πηγαίνουμε, απλώς για να μην ξυπνήσουμε απότομα σε περίπτωση που δεν βγούμε εκεί που θα θέλαμε. 2. Ζύμωση, ναι. Απλώς πιστεύω λίγο περισσότερο στη μικρή κλίμακα, εκεί θα έπρεπε να έχει επιχειρηθεί η ζύμωση ήδη, σιγά-σιγά...

@ Ανώνυμε (αν και νομίζω ότι η απορία σου απευθύνεται πιο πολύ στον Αντιδρασέξ)

Κατά τη γνώμη μου το να μοιράζεις απλώς το κομμουνιστικό μανιφέστο, ή όποιο άλλο κείμενο, όσο καλό κι αν είναι, όχι, δεν προωθεί και πολύ την πολιτικοποίηση. Αυτό που προωθεί νομίζω την πολιτικοποίηση είναι οι μικρές οργανωτικές προσπάθειες, π.χ. στους χώρους δουλειάς, για να δει ο κόσμος απ'το παράδειγμα ότι με τις διεκδικήσεις κερδίζονται πράγματα.

Και όχι, η Αριστερά όπως την καταλαβαίνω εγώ, επειδή είναι πολιτική πράξη (κι όχι θρησκεία), ναι μεν βασίζεται σε ορισμένες σταθερές αρχές, αλλά δεν μπορεί να έχει μία απόλυτη αλήθεια.