1η Μαϊου και στη Βαστίλλη...

...άκρα του τάφου σιωπή. Γιατί η φετινή πρωτομαγιάτικη πορεία στο Παρίσι ξεκίνησε από την République και κατέληξε στην Όπερα. Αν κάτι χαρακτηρίζει τις πορείες εδώ είναι το χρώμα και η πολυμορφία. Και η φετινή πορεία είχε έντονα και τα δύο αυτά στοιχεία.

Τούρκοι και Κούρδοι αριστεροί όλων των αποχρώσεων και των συνδυασμών έπιασαν από νωρίς πρώτο τραπέζι πίστα, ανάρτησαν δηλαδή πανό στο άγαλμα της πλατείας. Δεν έλειπε και αντίστοιχα επαναστατική μουσική υπόκρουση (Cem Karaca έπιασε το εξασκημένο αυτί μου), παραδοσιακά τραγούδια και ακόμη παραδοσιακότερα κεμπάπ στο δρόμο που μας έσπαγαν τη μύτη.

Οι Τίγρεις των Ταμίλ έδωσαν κι αυτοί το παρών, με φωτογραφίες του δολοφονημένου ηγέτη τους και σημαίες. Στη φώτο χαρακτηριστική επαναστατική φυσιογνωμία Σριλανκέζας με τη σημαία της.

Εκπλητικό αισθητικά πανό με σύνθημα «Εδώ, εκεί, καταστολή αστυνομική και στρατιωτική. Η αλληλεγγύη και η οργή δεν γνωρίζουν σύνορα»

Οι Ροζ Πάνθηρες: Ομοφυλόφιλοι ακτιβιστές ενάντια στην ηθική τάξη, την πατριαρχία και τον ρατσισμό.

Όχι μωρά στο πάρκιγκ! Μπλουζάκι της ομώνυμης οργάνωσης, που πολεμάει ενάντια στη μείωση βρεφονηπιακών σταθμών και νηπιαγωγείων, καθώς και την κατάργηση 68.000 θέσεων εργασίας στον τομέα αυτό από το 2000.

Και οι πανταχού παρόντες αναρχικοί. Τα αυτοκόλλητά τους πάντως δεν κολλάνε σε τζην. Το αμερικάνικο ύφασμα δεν τα αντέχει. Τα παράτησα μετά από πολλή προσπάθεια.

«Η σύνταξη θα έπρεπε να είναι απελευθέρωση». Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας. Σύνθημα βοών εις ώτα μη ακουόντων. Σαρκό, ακούει;

Άποψη της πορείας. Τα γαλάζια παιδιά (μην τρομάζετε. Καμία σχέση με τα δικά μας!) είναι της Εθνικής Ένωσης Αυτόνομων Συνδικάτων και μπροστά τους το μπλοκ των ανέργων. Αλήθεια, στην Ελλάδα υπάρχει μπλοκ ανέργων ή τους κρύβουμε κάτω απ’το χαλάκι για να μην κακοκαρδίσουμε το ΔΝΤ;

Και η μοναδική ελληνική σημαία στην πορεία. Αν μου βρείτε σε ποιο μπλοκ ήταν θα σας παραδεχτώ. Ένα χιντ θα δώσω μόνο. Δεν υπήρχε ελληνικό μπλοκ στην πορεία, παρόλο που δεκάδες κατεβήκαμε διάσπαρτα. Λυπηρό και σημείο των καιρών ταυτόχρονα. Με μία εξαίρεση...

Δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτα σ’αυτήν τη φωτογραφία.

Παρόλο που εμείς δεν ενδιαφερθήκαμε για την εκπροσώπησή μας, υπήρξαν κάποιοι που φώναζαν με πάθος συνθήματα αλληλεγγύης υπέρ της χειμαζόμενης Ελλάδας. Και ήταν συγκινητική η προέλευσή τους. Οι «παράνομοι» μετανάστες στην Γαλλία έδειξαν μεγαλύτερο πάθος από όλους εμάς τους νόμιμους και τουλάχιστον από άποψη παραμονής, βολεμένους. Λυπάμαι που δεν έχω ηχητικά ντοκουμέντα.

Η συνήθης χαλάρωση υπό τους ήχους της τζαζ. Εκπλητικό τρίο που καταχειροκροτήθηκε από τους διερχόμενους.

Και ναι, υπάρχει και αυτή η Αμερική. Ευτυχώς.

Η συνήθης κατάληξη στην Όπερα όπου διελύθημεν ησύχως.

Οι γενικές εντυπώσεις: η πορεία ήταν μεγάλη, αλλά δεν είχε καμία σχέση με τα νούμερα προηγούμενων ετών. Κάτι ο βροχερός καιρός, κάτι οι εαρινές διακοπές, ο κόσμος υπολογίστηκε σε 40.000, το 1/3 δλδ της περσινής πορείας. Ούτε από παλμό έλεγε πολλά πράγματα. Περισσότερο μαζική εκδρομή εις τας εξοχάς θύμιζε παρά αντίσταση και και διεκδίκηση. Αυτό δε σημαίνει ότι ήταν άσχημα ή ότι είναι λίγος ο κόσμος. Απλώς είχα την εντύπωση ότι τα χαλαρά συνθήματα που ακούγονταν δεν τα πιστεύαμε ούτε εμείς. Και αν περίπου η ίδια εικόνα υπήρχε στην χθεσινή πορεία στην Ελλάδα, δεν ξέρω τι άλλο πρέπει να μας συμβεί για να ξυπνήσουμε και να βγούμε στους δρόμους όχι κάνοντας βόλτα, αλλά διεκδικώντας. Δίκιο έχουν οι Γαλάτες που φοβούνται ότι θα τους πέσει ο ουρανός στο κεφάλι. Αλλά δεν τους βλέπω και να κινητοποιούνται δυναμικά για να το αποτρέψουν.

Και για να μην κλείσω απαισιόδοξα, ενημερωτικό βιντεάκι για τις τράπεζες. Μήπως και ξαναβρούμε τον παλμό μας...

Το Βερολίνο εργαστήριο ιστοριογραφίας;

Ένα πράγμα που διαπιστώνει κανείς εύκολα στο Βερολίνο είναι πόσο πολύ πουλάει η Ιστορία σ’αυτή την πόλη. Λογικό βέβαια, γιατί όλη η ιστορία του 20^ου αιώνα βρίσκεται αποτυπωμένη στη γερμανική πρωτεύουσα. Σε σχέση με τις προηγούμενες φορές που είχα πάει στο Βερολίνο (η τελευταία πριν από δυόμισι χρόνια), τώρα μου φάνηκε ότι η Ιστορία έχει γίνει ακόμα περισσότερο τουριστική ατραξιόν. Υποθέτω ότι συμβάλλει σ’αυτό το γεγονός πως πριν από δυο μήνες γιορτάστηκαν τα 20 χρόνια από την πτώση του τείχους, αλλά και το ότι το Βερολίνο γίνεται όλο και πιο δημοφιλής τουριστικός προορισμός (μα τόσοι τουρίστες!). Ο τρόπος όμως με τον οποίο προβάλλεται η Ιστορία στο Βερολίνο μου φάνηκε προβληματικός.

Ως τουριστική ατραξιόν χρησιμοποιείται κυρίως ό,τι έχει να κάνει με την πρώην Ανατολική Γερμανία – όπως πολύ σωστά παρατήρησε και ο Ημιθανής (βλ. προηγούμενη ανάρτηση), κανείς δεν θα σκεφτόταν να πουλήσει σουβενίρ με τον αγκυλωτό σταυρό, κάτι που αποδεικνύει και πόσο κενή περιεχομένου είναι η εξίσωση ναζισμού και κομμουνισμού που επιχειρείται κατά καιρούς. Ό,τι έχει να κάνει λοιπόν με το καθεστώς του υπαρκτού σοσιαλισμού (γιατί αυτό ήταν κι όχι κομμουνισμός!) μετατρέπεται σ’ένα ατελείωτο φολκλόρ, να το βλέπουμε και να γελάμε. Λες κι ο υπαρκτός σοσιαλισμός ήταν μια φάρσα της Ιστορίας, ένα πάρτυ μασκέ που κράτησε 70 χρόνια (στην ΕΣΣΔ 70). Αναπτήρες με το σήμα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, μπλουζάκια, σήματα, κονκάρδες... Μπιχλιμπίδια για τουρίστες που δίνουν χρώμα στη σημερινή παγκόσμια καπιταλιστική ομοιομορφία.

Κι άντε, αυτά να δεχτούμε ότι είναι δημιουργήματα των τουριστικών επιχειρήσεων, εξίσου κιτς στην πραγματικότητα με τα τσολιαδάκια και τις γύψινες προτομές που πουλάνε στην Πλάκα. Η ίδια λογική όμως κυριαρχεί και στα μουσεία. Στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο (Deutsches Historisches Museum) δεν υπάρχει καμία προσπάθεια να κατανοηθεί από που προήλθε αυτό το καθεστώς, σε ποια ιστορική ανάγκη απαντούσε και τι σήμαινε. Αντ’αυτού, τα εκθέματα και οι επεξηγηματικές ταμπελίτσες τους ή αναπαράγουν το ίδιο φολκλόρ (ένα αυτοκίνητο τράμπαντ, ανατολικογερμανική μόδα, ηλεκτρικές συσκευές...) ή, ενίοτε με ειρωνικές διατυπώσεις, υποβάλλουν στον επισκέπτη ότι το καθεστώς της Λαϊκής Δημοκρατίας ήταν a priori κακό παράλογο. Εδώ τονίζω και το a priori και το παράλογο.

Καταρχάς, αν θέλουμε να λέμε ότι η σκέψη μας βασίζεται στον ορθό λόγο, δεν μπορούμε να θεωρούμε τίποτα εκ των προτέρων παράλογο. Πρέπει πάντα και για τα πάντα να θέτουμε στο μυαλό μας την ερώτηση «γιατί;». Γιατί ήταν κακό και παράλογο το καθεστώς; Για πολύ συγκεκριμένους λόγους, κυρίως για την καταπίεση και την έλλειψη οποιασδήποτε ελευθερίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σε ορισμένους, πολύ συγκεκριμένους τομείς δεν είχε πετύχει να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων. Είχε παιδεία, είχε περίθαλψη, είχε πετύχει την ισότητα των πολλών, αν και βέβαια όχι όλων (γιατί φυσικά η νομενκλατούρα του κόμματος και του κράτους ήταν «πιο ίση από τους υπολοίπους» κατά την οργουελική φράση). Αν τα παραβλέψουμε όλα αυτά, τότε δεν θα καταλάβουμε ποτέ τι ήταν αυτό το καθεστώς, και κυρίως δεν θα καταλάβουμε γιατί υπάρχουν σήμερα Γερμανοί που αναπολούν την Ανατολική Γερμανία. Θα μας φαίνονται παράλογοι, και κατά τη γνώμη μου αποτελεί αξίωμα των κοινωνικών επιστημών ότι μία ολόκληρη ομάδα ανθρώπων που θέλει / δηλώνει / διεκδικεί / απορρίπτει κάτι δεν μπορεί να θεωρηθεί συλλήβδην παράλογη.

Αυτό είναι το ένα κομμάτι. Το άλλο είναι ίσως ακόμα πιο ανησυχητικό. Στο Βερολίνο ξαναγράφεται η Ιστορία. Ή μάλλον διαγράφεται η Ιστορία. Όλη η Ιστορία. Οι Γερμανοί νιώθουν ενοχές για το παρελθόν τους, αυτό είναι γνωστό και ισχύει κυρίως και πρωτίστως για τον ναζισμό και το ολοκαύτωμα. Εξίσου αμήχανα όμως μου φάνηκε ότι αντιμετωπίζουν και τον υπαρκτό σοσιαλισμό, κάτι που είναι κατανοητό στον βαθμό που για τους Γερμανούς το καθεστώς του υπαρκτού σοσιαλισμού υπήρξε ίσως πιο τραυματικό απ’ό,τι για οποιονδήποτε άλλο λαό της Ευρώπης, γιατί σήμαινε ταυτόχρονα και τον διχασμό τους σε ανατολικούς και δυτικούς. Ο ναζισμός και ο υπαρκτός σοσιαλισμός είναι για τους Γερμανούς τραύματα πολύ πραγματικά και βαθιά, φαινόμενα της ιστορίας τους τα οποία δυσκολεύονται να κατανοήσουν και που επηρεάζουν την ίδια την ταυτότητά τους.

Και πώς τα αντιμετωπίζουν; Με το να μην τα αντιμετωπίζουν. Από το επεξηγηματικό ταμπελάκι έργου σύγχρονου Γερμανού εικαστικού (από έκθεση αφιερωμένη στη γερμανικη τέχνη της εποχής του Ψυχρού Πολέμου που διοργανώνεται στο Γερμανικό Ιστορικό Μουσείο - εδώ η ιστοσελίδα στα αγγλικά): “[…] [the artist] touched tabooed German symbols and thus provocatively inquired whether history can be transcended by repressing it from consciousness.” Μάλιστα. Επειδή δεν μας αρέσουν συγκεκριμένα ιστορικά φαινόμενα, αντί να προσπαθήσουμε να τα κατανοήσουμε, απορρίπτουμε όλη την Ιστορία. Πρόκειται για ένα μόνο παράδειγμα, βέβαια, κι ούτε καν σε βιβλίο ιστορίας. Ωστόσο, μου έκανε εντύπωση γιατί μου φάνηκε πολύ χαρακτηριστικό του κλίματος που επικρατούσε σ’όλο το μουσείο και της εντύπωσης που μου έδωσε το Βερολίνο γενικά. Ενώ λοιπόν δεν έχω καμία «πατριωτική» ανησυχία ότι κινδυνεύει ή υπονομεύεται η «εθνική μας ιστορία», η υπονόμευση της Ιστορίας γενικά με ανησυχεί. Ελπίζω να κάνω λάθος...

Κι ένα ακόμα παραλειπόμενο από το Βερολίνο...

Τα κουπέπκια με χαρά (μάλλον όχι και των υπολοίπων) ανακάλυψαν ακόμα μία δραστηριότητα που θα έπρεπε να αποφεύγουν να κάνουν μαζί (η πρώτη και βασική είναι το μαγείρεμα, όπου πετάνε τετζερέδες το ένα στο κεφάλι του άλλου ακόμα και για απλά ζητήματα όπως το σούρωμα των μακαρονιών): να δίνουν οδηγίες στον οδηγό. Το υποφαινόμενο κουπέπι, οπαδός του ορθού λόγου, επιμένει να χρησιμοποιεί χάρτη, ενώ το έτερο κουπέπι προτιμάει το ένστικτο τού «ε, η γενική κατεύθυνση είναι προς τα εκεί, στρίψε εδώ δεξιά και βλέπουμε». Παρόλα αυτά, κάθε βράδυ φτάναμε στο σπίτι (στο εξωτικό Zelhendorf) καρφί!